ย้อนกลับ

ผ้าหม้อห้อม

วิธีการทำผ้าหม้อห้อมบ้านทุ่งโฮ้ง

          จังหวัดแพร่มีชื่อเสียงด้านผ้าหม้อห้อม ซึ่งบ้านทุ่งโฮ้งเป็นแหล่งผลิตผ้าหม้อห้อม ที่ใหญ่ที่สุด มีการสืบทอดกันมายาวนาน สืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นในชุมชนด้วยเสน่ห์ของการย้อมผ้าแบบธรรมชาติ โดยใช้วัตถุดิบจากต้นฮ่อม ในอดีตนั้นผ้าหม้อห้อม เป็นผ้าฝ้ายทอมือหรือผ้าดิบสีขาว ผ้าหม้อห้อม เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมาของชาวไทพวนบ้านทุ่งโฮ้ง ผ้าหม้อห้อม เป็นภูมิปัญญาที่มีการสืบทอดมายาวนาน ปัจจุบันได้มีการพัฒนาทั้งรูปแบบและเทคนิคมากมาย

ต้นห้อม เป็นพืชล้มลุก ชอบความชุ่มชื้น มักจะขึ้นอยู่บริเวณป่าต้นน้ำลำธาร ต้นโตเต็มที่จะสูงประมาณ 1 เมตร และถ้าแก่เต็มที่จะสังเกตได้จากรอยหยดน้ำสีน้ำเงินที่แห้งอยู่บนพื้นดินใต้ต้นห้อม

          สีที่ใช้ในการย้อมผ้าแบบโบราณดั้งเดิมนั้นได้จากพืช 3 ชนิด

1.ต้นห้อม

2.ต้นห้อมเครือหรือต้นเบิก

3.ต้นคราม

          วิธีการทำห้อม

1.ตัดต้นห้อม นำใบ และต้นมามัดรวมกัน

2.นำห้อมที่มัดไว้ลงในโอ่งแล้วเทน้ำลงไปให้ท่วมห้อม ใช้ไม้ขัดปิดฝาหม้อไว้ไม่ให้ห้อมลอยขึ้นมา แช่ไว้ 1 คืน แล้วพลิกห้อมด้านบนลงล่างแช่ทิ้งไว้อีก 1 คืน จนต้นห้อมเน่าเปื่อย เมื่อฮ่อมส่งกลิ่นเหม็นให้เก็บเศษก้านห้อมทิ้งเหลือไว้แต่น้ำ

3.นำต้นห้อมชุดใหม่ลงแช่ในน้ำเดิมอีกครั้ง แช่ไว้ 1 คืน จากนั้นก็ผลิกต้นห้อมแล้วทิ้งไว้อีก 1 คืน แล้วบีบน้ำออกจากต้นห้อมที่เปื่อย แล้วนำเศษก้านทิ้ง น้ำที่ได้จะมีสีน้ำเงินและกลิ่นเหม็น

4.ผสมปูนขาวที่ใช้ทานกับหมากและกวนให้เขากัน จากนั้นทิ้งไว้ประมาณ 2-3 ชั่วโมง น้ำห้อมจะตกตะกอนให้เทน้ำใสๆทิ้งไป กรองเอาแค่ส่วนที่เป็นตะกอนเก็บไว้ทั้งเปียกๆ สามารถเก็บไว้ในโหลหรือกระป๋องปิดฝาให้มิดชิด เก็บไว้ใช้ได้หลายปี

5.นำตะกอนห้อมที่ได้มาผสมกับน้ำด่างที่ได้จากขี้เถ้าและปูนขาวในสัดส่วนที่พอดีแล้วคนให้เข้ากันจนเกิดฟอง ถ้าฟองยังไม่มีฟองก็เติมปูนขาวเข้าไปอีกจนกว่าจะเกิดฟองและน้ำมีสีเขียวเข้ม ทิ้งไว้ 1 คืน ก็สามารถนำมาย้อมผ้าได้ ซึ่งจะได้สีที่ติดทนทาน

          การเตรียมผ้าสำหรับย้อม

ก่อนจะนำผ้าไปย้อมห้อมนั้น จะต้องทำการกำจัดสิ่งสกปรก เช่นกาวหรือไขมันออกจากผ้าก่อน

1.นำผ้าไปแช่ในน้ำผงซักฟอกทิ้งไว้สักครู่

2.จากนั้นนำผ้าไปต้มที่อุณหภูมิ 60-70 องศาเซลเซียส ประมาณ 1 ชั่วโมง

3.หลังจากต้มเสร็จแล้วให้นำผ้าไปซักล้างด้วยน้ำสะอาดประมาณ 6-7 ครั้ง

4.นำผ้าไปตากไว้จนแห้ง

          บ้านป้าเหงี่ยมจะมีกิจกรรมสำหรับให้นักท่องเที่ยวหรือผู้ที่สนใจได้ลองลงมือทำด้วยตัวเอง โดยการสาธิตจะใช้เทคนิคการทำผ้ามัดย้อมด้วยห้อม ซึ่งเป็นวิธีที่ง่ายสามารถออกแบบลวดลายได้ตามใจชอบและเป็นกิจกรรมที่นักท่องเที่ยวชื่นชอบอย่างมาก 

          ขั้นตอนทำผ้ามัดย้อม

1.นำผ้าที่ทำความสะอาดเรียบร้อยแล้วมามัดลายตามที่ต้องการ

2.นำผ้าที่มัดลายแล้วไปย้อมในน้ำห้อมที่เตรียมไว้

3.นำผ้าที่ย้อมแล้วแกะอุปกรณ์ที่มัดออกและนำไปซัก จากนั้นก็นำขึ้นมาตากแดดให้แห้ง

นอกจากนี้บ้านป้าเหงี่ยมยังมีการส่งออกสินค้าไปยังต่างประเทศ เพราะผู้คนเริ่มหันมาใช้ผ้าที่ย้อมสีธรรมชาติมากขึ้น เพราะไม่เป็นอันตรายต่อผู้สวมใส่และสภาพแวดล้อม ช่วยอนุรักษ์ธรรมชาติ

 

 

 

5,921 views

2

แบ่งปัน

มิวเซียมในจังหวัดแพร่