อาคาร 2 ชั้น แบบตะวันตก เดิมใช้เป็นที่ทำการของบริษัทอีสท์เอเชียติก และเมื่อปี พ.ศ. 2478 ได้เปลี่ยนมาเป็นโรงเรียนป่าไม้หลังหมดยุคสัมปทานป่าไม้หลังคามุงกระเบื้องแป้นเกล็ดไม้ บริเวณชั้นล่างเป็นเสาไม้ทั้งหมด ตัวอาคารเป็นผนังก่ออิฐมีทั้งส่วนที่ฉาบผิว และผิวโชว์แนวอิฐ และชั้นบนโครงสร้างไม้ทั้งหมด ด้านล่างมีการแบ่งพื้นที่ใช้สอยออกเป็นส่วนทำงานและระเบียงทางเดินรอบแบบเปิดโล่ง บันไดทางขึ้นลงถูกปรับเปลี่ยนมาเป็นแบบทอดเดียวมีหลังคาคลุมอย่างในปัจจุบัน มีหน้าต่างเป็นแบบบานเกล็ดไม้ซึ่งปรับเปลี่ยนในยุคโรงเรียนป่าไม้ เพื่อให้เข้ากับการใช้สอย
พิพิธภัณฑ์ไม้สัก (อาคารโรงเรียนการป่าไม้เดิม)
ปี พ.ศ. 2449
จากสำนักงานบริษัทค้าไม้ต่างชาติสู่โรงเรียนป่าไม้
ในห้วงเวลาที่เมืองแพร่ก้าวขึ้นเป็นหนึ่งในศูนย์กลางสำคัญของกิจการสัมปทานป่าไม้ในสยาม พื้นที่บริเวณประตูเมืองแพร่ฝั่งตะวันตกได้กลายเป็นจุดยุทธศาสตร์ของการค้าไม้ การขนส่ง และการบริหารจัดการสัมปทานที่เชื่อมโยงเศรษฐกิจท้องถิ่นเข้ากับเครือข่ายการค้าระหว่างประเทศ บริษัทอีสต์เอเชียติค ซึ่งก่อตั้งโดย Hans Niels Andersen กัปตันเรือชาวเดนมาร์ก และมีกิจการนำเข้าสินค้าจากทั่วโลกรวมถึงการทำไม้สักส่งออก ได้เข้ามาดำเนินกิจการป่าไม้ในพื้นที่ โดยเช่าที่ดินบริเวณดังกล่าวเพื่อใช้เป็นสำนักงานและศูนย์กลางการบริหารงานป่าไม้สัก รวมถึงการส่งออกไม้จากภาคเหนือของสยาม และหนึ่งในนั้นคืออาคารพิพิธภัณฑ์ไม้สักในปัจจุบัน หรือที่รู้จักกันในนามว่า 'อาคารโรงเรียนการป่าไม้เดิม'
อาคารสำนักงานหลักของบริษัทก่อสร้างขึ้นราว พ.ศ. 2449 เป็นอาคารสองชั้นที่สะท้อนรูปแบบสถาปัตยกรรมตะวันตกซึ่งปรับตัวให้เข้ากับสภาพภูมิอากาศเขตร้อนของล้านนา ชั้นล่างใช้โครงสร้างผสมระหว่างเสาไม้กับผนังก่ออิฐ ทั้งแบบฉาบเรียบและโชว์แนวอิฐ เพื่อความแข็งแรงและการระบายความชื้น ขณะที่ชั้นบนเป็นโครงสร้างไม้ทั้งหมด
ตัวอาคารมีลักษณะเด่นตามแนวคิดสถาปัตยกรรมอาณานิคมในภูมิภาคเขตร้อน คือมีระเบียงทางเดินแบบเปิดโล่งช่วยเชื่อมพื้นที่ใช้งานและสร้างการถ่ายเทอากาศตามธรรมชาติ รวมถึงช่องเปิดต่างๆ ที่เป็นบานเกล็ดไม้ช่วยระบายอากาศรอบอาคาร ส่วนบันไดทางขึ้นหน้าอาคารเป็นแบบทอดเดียวพร้อมหลังคาคลุม ซึ่งได้รับการปรับเปลี่ยนในยุคหลัง
ส่วนสำคัญที่สะท้อนบทบาททางเศรษฐกิจของอาคารแห่งนี้ในอดีตคือห้องนิรภัยและห้องเซฟแบบลูกกรงเหล็กตั้งแต่ครั้งยังเป็นอาคารของบริษัทอีสต์เอเชียติค ซึ่งยังคงปรากฏอยู่ภายในอาคาร เป็นหลักฐานของการเป็นศูนย์กลางการจัดเก็บเอกสารทางธุรกิจและทรัพย์สินในยุคสัมปทานไม้
เมื่อสิทธิสัมปทานไม้สิ้นสุดลงราว พ.ศ. 2478 พื้นที่และอาคารซึ่งเคยทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการบริหารกิจการป่าไม้ของบริษัทต่างชาติ จึงค่อย ๆ หมดบทบาทในฐานะพื้นที่เศรษฐกิจเชิงพาณิชย์ และถูกปรับเข้าสู่การใช้งานภายใต้การกำกับของรัฐในระยะเปลี่ยนผ่านสำคัญของการจัดการทรัพยากรป่าไม้ของสยาม
ต่อมาพื้นที่แห่งนี้ได้ถูกนำมาใช้ในภารกิจด้านการศึกษาและการฝึกอบรมบุคลากรด้านป่าไม้ จนเกิดการจัดตั้ง “กองโรงเรียนป่าไม้” ซึ่งถือเป็นโครงสร้างเริ่มต้นของการวางระบบองค์ความรู้ด้านป่าไม้ในเชิงสถาบัน ก่อนจะได้รับการพัฒนาและยกระดับเป็น “โรงเรียนป่าไม้” ในปี พ.ศ. 2479 เพื่อรองรับการเรียนการสอนและการฝึกปฏิบัติด้านการจัดการป่าไม้อย่างเป็นระบบมากขึ้น สะท้อนการเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้างของเมืองแพร่ จากพื้นที่ที่ขับเคลื่อนด้วยเศรษฐกิจสัมปทานป่าไม้ของภาคเอกชนต่างชาติ ไปสู่การเป็นพื้นที่ของรัฐที่มุ่งสร้างองค์ความรู้และระบบการจัดการทรัพยากรป่าไม้ของตนเองอย่างจริงจัง
อาคารหลังนี้ได้รับการอนุรักษ์และใช้เป็นพิพิธภัณฑ์ไม้สัก ทำหน้าที่เป็นแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์การป่าไม้ของเมืองแพร่ และเป็นหนึ่งในหลักฐานสำคัญของยุคสัมปทานไม้ที่ยังคงหลงเหลืออยู่ร่วมกับอาคารประวัติศาสตร์อื่นที่มีลักษณะสถาปัตยกรรมแบบเดียวกัน
