บ้าน 53 ท่ากว๊าน
พ.ศ. 2465
บ้านที่พาเราย้อนมองความรุ่งโรจน์ของกว๊านพะเยา
หากใครมีโอกาสไปเยือนริมกว๊านพะเยา แล้วสะดุดตากับกลุ่มอาคารเก่าแก่ หนึ่งในนั้นคือบ้าน 53 ท่ากว๊าน หรือที่คนท้องถิ่นรู้จักกันในนาม บ้านโบราณพิสิษฐ์กุล มรดกทางสถาปัตยกรรมชิ้นเอกที่ตั้งตระหง่านเป็นที่ประจักษ์แก่ความรุ่งโรจน์ในวันวานของหลวงพิสิษฐ์กัยกร
หลวงพิสิษฐ์กัยกร หรือในอดีตรู้จักกันในนาม ฉีถิ่งแซน เป็นทายาทรุ่นที่ 21 ของตระกูลฉี (ชาวจีนแคะเรียกว่า เสี้ยงฉี) และเป็นบุตรคนที่ 7 ของฉีส่องอี้ คนจีนเชื้อสายจีนแคะผู้ก่อสร้างบ้านตระกูลฉีชื่อบ้านแหนฝาหลี หมายถึงคุ้มหลวงรุ่งเรืองสถาพร มณฑลกวางตุ้ง ประเทศจีน
ฉีถิ่งแซนถือเป็นคนจีนรุ่นแรกๆ ที่เข้ามาตั้งรกรากในเมืองพะเยา และเริ่มต้นสร้างเนื้อสร้างตัวจากการร่วมมือกับเพื่อนชาวจีนเชื้อสายแต้จิ๋วชื่อ จันไซ่ฉิง หรือปัจจุบันเป็นที่รู้จักในนาม หลวงศรีนครานุกูล ทำธุรกิจรับสัมปทานโรงเหล้าและฝิ่นจากรัฐบาล โดยใช้ทำเลบริเวณริมแม่น้ำอิง ภายหลังกิจการเจริญรุ่งเรืองขยายตัวครอบคลุมทั้งโรงสีข้าว ร้านขายปืน และโรงภาพยนตร์ จนในที่สุดก็ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหลวงพิสิษฐ์กัยกร คหบดีผู้มั่งคั่งและมีบทบาทสำคัญต่อการค้าขายของเมืองพะเยาในยุคเปิดประตูสู่ความทันสมัย
สำหรับบ้าน 53 ท่ากว๊าน สร้างขึ้นราว พ.ศ. 2465 ตัวบ้านเป็นอาคารกึ่งปูนกึ่งไม้สักทอง 2 ชั้น หลังคาทรงปั้นหยาผสมทรงจั่ว กระเบื้องรูปว่าว ก่อสร้างโดยช่างจากเซี่ยงไฮ้ ประเทศจีน โครงสร้างอาคารสะท้อนกลิ่นอายแบบตะวันตกผ่านซุ้มโค้ง แต่ยังคงรักษารากเหง้าของสยามไว้ผ่านหน้าต่างกระทุ้งประดับด้วยกระจกสี ตำแหน่งบานหน้าต่างรอบบ้านสมมาตร มีช่องลมระบายอากาศรอบบ้าน ประดับประดาด้วยงานฉลุไม้ลวดลายแบบขนมปังขิง หน้าบ้านชั้น 2 มีหน้ามุขยื่นออกมา ในขณะที่ใจกลางบ้านออกแบบให้มีชานบ้านเปิดโล่ง เพื่อเชื่อมพื้นที่ส่วนหน้าและหลังบ้านเข้าด้วยกัน โดยมีบันไดไม้จากชานบ้านทอดตัวขึ้นสู่ชั้นบน
ในอดีตบ้าน 53 ท่ากว๊าน เคยเป็นสำนักงาน เรือนพักรับรอง และที่พักอาศัยส่วนตัวของหลวงพิสิษฐ์กัยกร หลังจากทำหน้าที่โอบอุ้มครอบครัวพิสิษฐ์กุลและรองรับผู้คนมานานเกือบศตวรรษ กาลเวลาและการเปลี่ยนแปลงของเมืองก็ทำให้บ้านหลังนี้ต้องขยับปรับตัว กระทั่งใน พ.ศ. 2562 บ้าน 53 ท่ากว๊านจึงได้รับการบูรณะครั้งใหญ่เพื่อชุบชีวิตให้กลับมาโลดแล่นในยุคสมัยปัจจุบันอีกครั้ง โดยปรับชั้นล่างให้เป็นคาเฟ่ BaanBaan ส่วนชั้นบนเป็นธุรกิจโรงแรมชายกว๊าน ปัจจุบันให้บริการทั้งหมด 3 ห้อง และกำลังก่อสร้างเพิ่มเติมบริเวณชานด้านหลัง
หากมีระยะเวลาสั้น ๆ แนะนำให้มาใช้เวลาที่คาเฟ่ด้านล่าง ละเลียดดื่มชาช้า ๆ จิบกาแฟรสละมุนลิ้น พลางทอดสายตามองซุ้มโค้งแบบตะวันตก คอยเฝ้าสังเกตแสงแดดที่ตกกระทบบนกระจกสี ท่ามกลางโครงสร้างไม้สักทองกึ่งปูนที่อบอวลไปด้วยบรรยากาศอันคลาสสิก
แต่ถ้าอยากดื่มด่ำกับจิตวิญญาณของบ้าน 53 ท่ากว๊าน แนะนำให้เลือกค้างคืนที่โรงแรมชายกว๊าน ด้วยห้องพักส่วนตัวที่มีเพียง 3 ห้อง ทำให้ได้สัมผัสบรรยากาศดั้งเดิมและได้ใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับประวัติศาสตร์แบบจัดเต็ม ลองนึกภาพการตื่นมาพบกับความสมมาตรของบานหน้าต่างกระทุ้ง เดินเล่นสูดกลิ่นอายความรุ่งโรจน์ของท่ากว๊านพะเยา และสัมผัสความงดงามยามค่ำคืนแบบพิเศษไม่ซ้ำใคร
