วัดร้องแง
พ.ศ. 2310
บันทึกหน้าประวัติศาสตร์และงานศิลป์ชาติพันธุ์ไทลื้อ
วิหารวัดร้องแงเป็นตัวแทนสถาปัตยกรรมแบบไทลื้อ ตัวอาคารสร้างขึ้นในลักษณะแบบปิดฐานเตี้ย มุงหลังคาด้วยแป้นเกล็ดหรือกระเบื้องไม้ โดยมีการออกแบบให้หลังคาซ้อนชั้นและลาดต่ำลงมาตามแบบฉบับสถาปัตยกรรมไทลื้อดั้งเดิม บริเวณหน้าบันได้รับการตกแต่งอย่างวิจิตรด้วยลวดลายแกะสลักไม้เป็นรูปดวงอาทิตย์ ลวดลายก้านขด และเครือเถาอันประณีต ซึ่งสะท้อนถึงการผสมผสานระหว่างศิลปะล้านนาและศิลปะไทลื้อเข้าด้วยกันอย่างลงตัว
เมื่อก้าวเข้ามาในวิหาร สิ่งแรกที่ดึงดูดสายตาคือแนวเสาไม้กลมลงรักปิดทองเป็นลายคำ เสน่ห์คือเสาแต่ละต้นได้รับการออกแบบให้มีลวดลายแตกต่างกันไปโดยไม่ซ้ำกันเลยแม้แต่ต้นเดียว ไม่ว่าจะเป็นลายดอกไม้ ลายกรวยเชิง หรือลายพรรณพฤกษา ราวกับสล่าต้องการให้เสาแต่ละต้นเล่าเรื่องราวเฉพาะตัว เมื่อแหงนหน้าขึ้นมองจะเห็นโครงสร้างหลังคาภายใน ซึ่งช่างใช้วิธีซ้อนไม้ขอนขึ้นไปเป็นชั้น ๆ มองดูแล้วมีลักษณะคล้ายกับผืนผ้าทอ หรือคล้ายกับหลังม้าที่ใช้บรรทุกสินค้าในอดีต ถือเป็นภูมิปัญญาพื้นถิ่นของช่างไทลื้อที่หาชมได้ยาก
สถาปัตยกรรมอันงดงามทั้งหมดนี้ยังคงสภาพสมบูรณ์มาจนถึงปัจจุบัน ผ่านกระบวนการอนุรักษ์ที่เกิดจากความร่วมมือระหว่างชุมชนชาวไทลื้อบ้านร้องแง ส่วนราชการ และนักวิชาการ โดยเน้นการรักษาวัสดุเดิม โครงสร้างเดิม รวมถึงการสืบทอดเทคนิคช่างโบราณเอาไว้ให้ได้มากที่สุด โดยไม่มีการรื้อทิ้งเพื่อสร้างใหม่
ด้วยความโดดเด่นและทรงคุณค่าในการรักษาจิตวิญญาณดั้งเดิมผ่านงานช่าง ส่งผลให้วิหารวัดร้องแงได้รับรางวัลการันตีในระดับประเทศอย่างสมเกียรติ ทั้งรางวัลอาคารอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่น ประเภทปูชนียสถานและวัดวาอาราม จากสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์ พ.ศ. 2550 และรางวัลอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวไทย (Thailand Tourism Awards) หรือรางวัลกินรี ซึ่งเป็นเครื่องยืนยันถึงความล้ำค่าของมรดกทางสถาปัตยกรรมชิ้นเอกแห่งนี้
