จวนผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย (หลังเก่า) โดดเด่นในฐานะอาคารทรงบังกะโลแบบตะวันตกประยุกต์เพียงแห่งเดียวในเชียงราย ออกแบบโดยนายแพทย์วิลเลียม เอ. บริกส์ และก่อสร้างโดยช่างตระกูลฮิมกี่ องคะสุวรรณ ตัวอาคารเป็นเรือนไม้ใต้ถุนยกสูง หลังคาทรงปั้นหยายกสูงมุงกระเบื้องลอน มีจั่วเล็กด้านหน้าเน้นทางเข้าหลัก โครงสร้างพื้นใต้ถุนใช้ไม้สักซุงวางเรียงเพื่อถ่ายเทน้ำหนักและช่วยให้อาคารรอดพ้นจากแผ่นดินไหวมานับครั้งไม่ถ้วน ผนังก่อสร้างแบบโครงคร่าวไม้ที่ใช้แผ่นไม้เรียงซ้อนเหลื่อม อันเป็นเทคนิคการสร้างอาคารไม้ในดินแดนอาณานิคมของยุโรป ประกอบกับโครงหน้าต่างและประตูแบบคอสองที่เจาะช่องระบายอากาศรอบทิศทาง และกลอนประตูนำเข้าจากต่างประเทศ ที่สะท้อนการรับอิทธิพลตะวันตกมาใช้เพื่อความทันสมัยได้อย่างลงตัว
อัตลักษณ์สถาปัตยกรรมทรงบังกะโลตะวันตกประยุกต์แห่งเดียวในเชียงราย
จวนผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย (หลังเก่า) เคยทำหน้าที่เป็นบ้านพักผู้ว่าราชการจังหวัด ก่อนจะเดินทางผ่านกระแสความเปลี่ยนแปลงมาสู่บทบาทสถานที่รับรองกิจกรรมพิเศษ เปิดโอกาสให้ผู้คนก้าวเข้าไปแกะรอยและชื่นชมรายละเอียดเชิงสถาปัตยกรรมในทุกอณู
หากทอดสายตาสำรวจจวนผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย (หลังเก่า) เป็นอาคารไม้ใต้ถุนยกสูง สถาปัตยกรรมทรงบังกะโลตามแบบตะวันตกประยุกต์ หลังคาทรงปั้นหยายกสูง มุงด้วยกระเบื้องลอน และมีจั่วเล็กอยู่ด้านหน้าเพื่อเน้นทางเข้าหลัก จุดนี้แฝงร่องรอยการปรับเปลี่ยนพื้นที่ได้อย่างน่าสนใจ เพราะเดิมทีพื้นที่ตรงนี้สร้างเป็นมุขยื่นออกมา มีบันไดขนาบด้านข้างทั้งฝั่งขวาและฝั่งซ้าย ทว่าในภายหลังได้มีการปรับปรุงให้เป็นบันไดทางขึ้นด้านหน้าทางเดียว พร้อมกับสร้างหลังคาคลุมทั้งบันได เพื่อช่วยกำบังแดดและฝน
โครงสร้างพื้นใต้ถุนใช้ไม้สักซุงวางเรียงข้างล่างเพื่อถ่ายเทน้ำหนัก พยุงให้จวนผู้ว่าราชการรอดพ้นจากรอยเลื่อนแผ่นดินไหวมานับครั้งไม่ถ้วน ขยับเข้ามาเดินสำรวจด้านในอาคาร ส่องผนังอาคารจะเห็นการก่อสร้างผนังแบบโครงคร่าวไม้ โดยใช้แผ่นไม้แต่ละแผ่นเรียงซ้อนเหลื่อม ถือเป็นเทคนิคการก่อสร้างอาคารไม้ในดินแดนอาณานิคมของยุโรป
สันนิษฐานว่าในอดีตอาคารเป็นสีไม้เคลือบดั้งเดิม ก่อนจะมาทาสีเพิ่มในภายหลัง โครงหน้าต่างและประตูแบบคอสองที่เจาะหน้าต่างรอบเพื่อระบายอากาศ ออกแบบให้มีช่องลมรอบทิศทาง โดยมีรายละเอียดเล็กๆ หลงเหลืออยู่ติดมากับตัวจวนผู้ว่าราชการ คือกลอนประตูนำเข้าจากต่างประเทศ สะท้อนการรับรสนิยมรับอิทธิพลตะวันตกมาใช้เพื่อความทันสมัย
จวนผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย (หลังเก่า) สร้างขึ้นใน พ.ศ. 2447 คาดว่าสร้างเสร็จสมบูรณ์ใน พ.ศ. 2458 โดยมีนายแพทย์วิลเลียม เอ.บริกส์ (Dr. William A. Briggs) หรือหมอบริกส์ เป็นผู้ออกแบบ และส่งต่อแบบให้ช่างชาวจีนคริสเตียนตระกูลฮิมกี่ องคะสุวรรณ เป็นผู้ดำเนินการสร้าง
หลังจากเดินทางผ่านแดดฝนจนเริ่มทรุดโทรม ช่วงพฤศจิกายน พ.ศ. 2566 ถึงกันยายน พ.ศ. 2567 จวนผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย (หลังเก่า) ก็ได้รับการปรับปรุงครั้งใหญ่ ซึ่งได้รับการออกแบบโดยสำนักงานโยธาธิการและผังเมืองจังหวัดเชียงราย และมีบริษัท คลิค เอสเตท จำกัด เป็นผู้รับจ้าง เข้ามาช่วยชุบชีวิต บูรณะโครงสร้างและขัดเคลือบผิวไม้ให้กลับมาเปล่งประกายความสง่างามอีกครั้งหนึ่ง โดยด้านในจัดแสดงนิทรรศการเกี่ยวกับบริบทของเมืองเชียงรายในแต่ละยุคสมัย พร้อมแสดงข้อมูลทางสถาปัตยกรรมเกี่ยวกับจวนผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย (หลังเก่า)
อ้างอิง
-วิทยานิพนธ์ สถาปัตยกรรมแบบตะวันตกในเมืองเชียงรายภายใต้บทบาทของมิชชันนารีอเมริกันเพรสไบทีเรียน, มหาวิทยาลัยศิลปากร โดยจักรพันธ์ ม่วงคร้าม
-อาจารย์อภิชิต ศิริชัย นักวิชาการอิสระด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดีเชียงราย
-เว็บไซต์สมาคมสถาปนิกสยาม
