บ้านหลวงธนานุสร
พ.ศ. 2461
เยือนยลบ้านพักอาศัยคลังจังหวัดคนแรกนครน่าน
หากใครเคยไปเยือนเมืองน่าน เดินชมภาพปู่ม่านย่าม่านที่วัดภูมินทร์ พอเดินพ้นประตูวัด มองข้ามถนนฝั่งตรงข้ามจะพบกับบ้านโบราณครึ่งตึกครึ่งไม้หลังหนึ่ง นี่คือบ้านหลวงธนานุสร (ช่วง โลหะโชติ)สถาปัตยกรรมแบบตะวันตก หลังคาทรงจั่วมุงสังกะสี โอบล้อมด้วยผนังไม้ตีชิดตามแนวนอน พร้อมประดับลายฉลุไม้ตรงส่วนระเบียงทางเข้าอันเป็นหน้าตาของบ้าน
เดิมบ้านหลวงธนานุสร (ช่วง โลหะโชติ) เป็นบ้านที่พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ สร้างขึ้นเพื่อเป็นที่อยู่อาศัยของเจ้าบุรีรัตน์ (สุทธิสาร ณ น่าน) กับเจ้าบัวเขียว ณ น่าน ภายหลังบ้านขายให้แก่อำมาตย์ตรีหลวงธนานุสร (ช่วง โลหะโชติ) ข้าราชการชาวพิษณุโลกที่มารับตำแหน่งคลังจังหวัดคนแรกของเมืองน่าน
บ้านหลวงธนานุสรสร้างขึ้นใน พ.ศ. 2461 ตัวเรือนชั้นบนเป็นส่วนพักอาศัยและห้องครัว บานประตูไม้ลูกฟักเนื้อแน่น ขณะที่หน้าต่างเลือกใช้กระจกติดช่องแสง บางส่วนเป็นบานเกล็ดกระจกเพื่อช่วยระบายอากาศร้อน ส่วนชั้นล่างเป็นใต้ถุนโล่งสำหรับเก็บของ
กาลเวลาเดินทางมาถึง พ.ศ. 2530 ทายาทของหลวงธนานุสรย้ายเข้ามาพำนักพร้อมกับครอบครัวอย่างเป็นทางการ เพื่อให้บ้านโบราณสามารถรองรับวิถีชีวิตประจำวันของครอบครัวยุคใหม่ได้ จึงได้มีการปรับปรุงและต่อเติมพื้นที่ครั้งใหญ่ ด้วยการทุบบันไดหลังบ้านดั้งเดิมเพื่อปรับผังการสัญจรใหม่ ต่อเติมห้องครัวบนเรือนชั้นบนให้กว้างขวาง เพื่อให้อากาศถ่ายเทได้ดีขณะปรุงอาหาร และกั้นพื้นที่ใต้ถุนโล่งบางส่วนเพื่อต่อเติมห้องน้ำชั้นล่าง ปัจจุบันบ้านหลวงธนานุสรยังคงเป็นกรรมสิทธิ์ของทายาทตระกูลโลหะโชติ ใช้เป็นบ้านพักอาศัยส่วนตัว
แม้ว่าพื้นที่ด้านบนตัวอาคารจะยังคงสงวนไว้เป็นพื้นที่พักอาศัยส่วนตัว และไม่ได้เปิดให้บุคคลภายนอกขึ้นไปเยี่ยมชมด้านใน แต่ด้วยทำเลที่ตั้งอันโดดเด่นติดริมถนนตรงข้ามวัดภูมินทร์ สำหรับนักท่องเที่ยวหรือผู้ที่เดินผ่านไปมา จึงสามารถมองเห็นและชื่นชมความสง่างามของสถาปัตยกรรมครึ่งตึกครึ่งไม้อายุกว่าร้อยปีหลังนี้ได้จากภายนอกรั้ว
