เรือนฝาไหลของแม่นายคำเที่ยง พ.ศ. 2457
สถาปัตยกรรมกับผนังบานเลื่อนของเรือนพ่อค้าล้านนา
ต้นพุทธศตวรรษที่ 25 เชียงใหม่กำลังเปลี่ยนจากเมืองในหุบเขาสู่เมืองการค้า และหนึ่งในผู้ที่ยืนอยู่กลางความเปลี่ยนแปลงนั้นคือเด็กชายยากจนเชื้อสายจีนจากลำพูน ชื่อ สุ่นฮี้ ชุติมา ผู้ที่ต่อมาเมืองทั้งเมืองรู้จักในนาม หลวงอนุสารสุนทร สุ่นฮี้สมรสกับ คำเที่ยง บุรี ในปี พ.ศ. 2431 ทั้งสองร่วมกันสร้างเนื้อสร้างตัวจากการค้า ล่องเรือนำของป่าและสินค้าเกษตรไปขายกรุงเทพฯ แล้วซื้อเครื่องมือเครื่องใช้และเครื่องจักรกลับขึ้นมาขาย จนห้างของพวกเขากลายเป็นที่นิยมของเจ้านายฝ่ายเหนือ มิชชันนารี และข้าราชการ และได้สร้าง "บ้านตึก" อาคารก่ออิฐหลังแรก ๆ ของเชียงใหม่ขึ้นบนถนนวิชยานนท์ ราว พ.ศ. 2457 ทั้งคู่ต่อเติมเรือนไม้ขึ้นบนอาคารตึกสองชั้นหลังนั้นเพื่อเป็นที่พักอาศัย จุดเด่นของเรือนอยู่ที่ฝาผนัง แทนที่จะตีไม้ตายตัว เรือนหลังนี้ใช้ "ฝาไหล" คือฝาไม้แบบบานเลื่อนรอบทั้งสี่ด้าน เปิดให้ลมผ่านได้ตามต้องการ เป็นภูมิปัญญารับมือกับอากาศร้อนชื้นด้วยวิธีที่เรียบง่ายแต่แยบยล ชั้นบนแบ่งเป็นห้องนอนกับ "เติ๋น" พื้นที่โล่งสำหรับใช้สอยและกินข้าวตามแบบเรือนล้านนา ส่วนชั้นล่างใช้เก็บสินค้าของห้าง สะท้อนชีวิตที่บ้านกับการค้าอยู่ใต้หลังคาเดียวกัน สองสามีภรรยาอาศัยที่นี่เรื่อยมา จนแม่นายคำเที่ยงถึงแก่กรรมใน พ.ศ. 2473 และหลวงอนุสารสุนทรใน พ.ศ. 2477 ชื่อของคำเที่ยงยังคงอยู่ในเมืองผ่านกาดคำเที่ยง และโรงเรียนคำเที่ยงอนุสรณ์ที่หลวงอนุสารสร้างขึ้นเพื่อรำลึกถึงเธอ จากนั้นเรือนก็เริ่มการเดินทาง ใน พ.ศ. 2512 ลูกหลานย้ายเรือนไปปลูกที่วัดสวนดอก พระอารามหลวง และปรับใช้เป็นอาคารสำนักงาน เนื่องจากบันไดเดิมเคยติดอยู่กับตัวตึก เมื่อย้ายมาจึงต้องสร้างบันไดขึ้นใหม่ไว้ด้านนอกเรือนทั้งซ้ายขวา ครั้นถึง พ.ศ. 2562 ทางวัดเห็นว่ามหาวิทยาลัยเชียงใหม่มีพันธกิจด้านการอนุรักษ์ จึงมอบเรือนให้ย้ายมาปลูกสร้างที่พิพิธภัณฑ์เรือนโบราณล้านนาอีกครั้ง ยกเสามงคลในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2563 และปลูกสร้างแล้วเสร็จในเดือนมิถุนายนปีเดียวกัน ในบรรดาเรือนล้านนาที่หลงเหลือ ส่วนใหญ่เป็นเรือนกาแลของชาวนาชาวสวน เรือนฝาไหลหลังนี้จึงพิเศษ เพราะเป็นเรือนของชนชั้นพ่อค้าในเวียง บอกเล่าเชียงใหม่อีกด้านหนึ่ง คือเมืองที่เปิดรับการค้า ผู้คนหลายเชื้อชาติ และความมั่งคั่งรุ่นใหม่ในต้นศตวรรษที่ 20 ฝาบานเลื่อนที่เคยรับลมริมถนนวิชยานนท์จึงไม่ใช่แค่รายละเอียดทางช่าง แต่เป็นบันทึกของวิถีชีวิตที่หายไปแล้ว ทุกวันนี้เรือนฝาไหลตั้งอยู่ในพิพิธภัณฑ์เรือนโบราณล้านนา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เปิดให้คนรุ่นหลังได้เลื่อนสายตาไปตามแนวฝาบานเลื่อน และนึกถึงบ้านหลังหนึ่งที่ผ่านสามทำเล สามยุคสมัย แต่ยังคงรูปเดิมของมันไว้ได้
**อ้างอิง : เว็บไซต์พิพิธภัณฑ์เรือนโบราณล้านนา
