อาคารเลียวย่งง้วนบนถนนท่าแพเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจของสถาปัตยกรรมแบบ Tropical Colonial Merchant House หรือบ้านพ่อค้าโคโลเนียลเขตร้อน โครงสร้างหลักเป็นผนังก่ออิฐถือปูนรับน้ำหนักผสานกับโครงสร้างไม้สักภายในอย่างลงตัว ชั้นบนเปิดสู่ระเบียงยาวตลอดแนวอาคารเพื่อรับลมจากถนนท่าแพ ก่อนระบายออกด้านหลังผ่านช่องลมและคอร์ตเปิดโล่ง จุดเด่นที่สุดคือชุดงานไม้ฉลุใต้ชายคาและเหนือช่องเปิดที่ได้อิทธิพลศิลปะแบบวิกตอเรียน ชวนให้นึกถึงบ้านพ่อค้าในเมืองท่าอย่างมะละแหม่ง ปีนัง และสิงคโปร์ ขณะเดียวกันก็คงกลิ่นอายช่างไม้ล้านนาไว้ผ่านสัดส่วนอาคาร เสาไม้กลึง ราวระเบียง และช่องแสงครึ่งวงกลมเหนือประตู ส่วนผังอาคารแบ่งพื้นที่ชัดเจน ตั้งแต่ระเบียงและห้องรับรองด้านหน้า โถงกลางขนาดใหญ่สำหรับต้อนรับแขกและเจรจาการค้า ไปจนถึงห้องบริการ ห้องครัว และลานเปิดโล่งด้านหลังที่ช่วยนำแสงและลมเข้าสู่อาคารลึกได้อย่างมีประสิทธิภาพ
มรดกของพ่อค้าจีนบนถนนสายประวัติศาสตร์
บนถนนท่าแพซึ่งเคยเป็นหนึ่งในศูนย์กลางเศรษฐกิจสำคัญของเชียงใหม่ อาคาร “เลียวย่งง้วน” ยังคงทอดตัวยาวอย่างสง่างามอยู่ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของเมือง อาคารแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงทรัพย์สินของตระกูลพ่อค้าชาวจีน หากยังเป็นหลักฐานของช่วงเวลาที่เชียงใหม่กำลังก้าวจากเมืองการค้าริมน้ำสู่ศูนย์กลางเศรษฐกิจสมัยใหม่ของภาคเหนือ
เจ้าของเดิมคือ อาก๋งเนี่ยวอุย แซ่เหลี่ยว ต้นตระกูลที่มีความเกี่ยวข้องกับหลายสกุลสำคัญในเชียงใหม่ อาทิ เลียววิริยะกิจ เลียวสวัสดิ์พงศ์ เรี่ยวเธียรชัย สุจริตรักษ์ และภูวกุล สะท้อนบทบาทของกลุ่มพ่อค้าจีนที่มีส่วนสำคัญต่อการขับเคลื่อนเศรษฐกิจเมืองในช่วงกว่าศตวรรษที่ผ่านมา อาคารแห่งนี้ยังมีเจ้าของเดียวกับ The Gallery ริมแม่น้ำปิง โดยสร้างขึ้นเพื่อขยายกิจการสู่ย่านท่าแพ ซึ่งเติบโตอย่างรวดเร็วหลังการมาถึงของรถไฟสายเหนือ
อาคารเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจของสถาปัตยกรรมแบบ Tropical Colonial Merchant House หรือบ้านพ่อค้าโคโลเนียลเขตร้อน โครงสร้างหลักเป็นผนังก่ออิฐถือปูนรับน้ำหนัก ผสานกับโครงสร้างไม้สักภายในอย่างลงตัว ชั้นบนเปิดสู่ระเบียงยาวตลอดแนวอาคาร รับลมจากถนนท่าแพเข้าสู่พื้นที่ภายใน ก่อนระบายออกทางด้านหลังผ่านช่องลมและคอร์ตเปิดโล่ง
รายละเอียดที่โดดเด่นที่สุดคือชุดงานไม้ฉลุใต้ชายคาและเหนือช่องเปิด ซึ่งได้รับอิทธิพลจากศิลปะแบบวิกตอเรียน ชวนให้นึกถึงบ้านพ่อค้าในเมืองท่าสำคัญของภูมิภาค เช่น มะละแหม่ง ปีนัง และสิงคโปร์ ขณะเดียวกันก็ยังคงกลิ่นอายของช่างไม้ล้านนาไว้ผ่านสัดส่วนอาคารและวิธีการก่อสร้าง เสาไม้กลึง ราวระเบียง และช่องแสงครึ่งวงกลมเหนือประตู ล้วนสะท้อนรสนิยมของชนชั้นพ่อค้าในยุคที่เชียงใหม่กำลังเปิดรับอิทธิพลจากโลกภายนอก
ผังอาคารแบ่งพื้นที่ใช้งานอย่างชัดเจน ด้านหน้าเป็นระเบียงและห้องรับรอง ถัดเข้าไปเป็นโถงกลางขนาดใหญ่ที่น่าจะใช้สำหรับต้อนรับแขกและเจรจาการค้า ปีกอาคารทั้งสองด้านเชื่อมต่อถึงกัน ขณะที่พื้นที่ด้านหลังประกอบด้วยห้องบริการ ห้องครัว บันได และลานเปิดโล่งซึ่งช่วยนำแสงและลมเข้าสู่อาคารลึกได้อย่างมีประสิทธิภาพ
รายละเอียดเล็กๆ ภายในยังช่วยเล่าเรื่องราวของยุคสมัยได้เป็นอย่างดี ไม่ว่าจะเป็นมือจับประตูโลหะหล่อ กลอนประตูแบบตะวันตก ลูกกรงไม้กลึง ช่องลมฉลุ และร่องรอยของป้ายอักษรจีน สิ่งเหล่านี้สะท้อนเครือข่ายการค้าระหว่างเชียงใหม่ กรุงเทพฯ พม่า และเมืองท่าสำคัญในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
แม้อาคารจะผ่านการปรับเปลี่ยนการใช้งานมาหลายครั้ง แต่โครงสร้างสำคัญยังคงได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดี ปัจจุบันภายใต้การดูแลของคุณสุรชัย เลียวสวัสดิ์พงศ์ อาคารยังคงมีชีวิตในฐานะพื้นที่ร่วมสมัยที่ประกอบด้วยร้านอาหาร คาเฟ่ และกิจกรรมสร้างสรรค์ต่างๆ ทำให้เลียวย่งง้วนไม่ได้เป็นเพียงอาคารเก่าแก่บนถนนท่าแพ หากเป็นพื้นที่ที่อดีตและปัจจุบันยังคงดำเนินเคียงคู่กันอย่างกลมกลืน
อ้างอิง
-สุรชัย เลียวสวัสดิ์พงศ์, ทายาท, สัมภาษณ์โดยผู้เขียน, 12 พฤษภาคม 2569.
-ชัยรัตน์ อัศวางกูร.ล้านนาโคโลเนียลเสน่ห์จากวันวาน.กรุงเทพฯ:ด่านสุทธาการพิมพ์ 2555.
