**ตึกอินทพานิช**
**ปี พ.ศ. 2479**
อาคารพาณิชย์คหบดีแห่งลำพูนยุคเปลี่ยนผ่านสู่การค้าสมัยใหม่
หากวัดพระธาตุหริภุญชัยคือศูนย์กลางศรัทธาของลำพูน ตึกอินทพานิช 2479 ก็คือภาพสะท้อนอีกด้านหนึ่งของเมือง นั่นคือความเคลื่อนไหวทางการค้า ผู้คน และวิถีชีวิตสมัยใหม่ที่เริ่มก่อตัวขึ้น อาคารก่ออิฐถือปูนสองชั้นขนาดใหญ่หลังนี้สร้างขึ้นโดยพ่อสิงห์คำ โนตานนท์ ร่วมกับบิดาคือพญาอิน หรือขุนสรรสารธน (อินตา โนตานนท์) ผู้ออกแบบและควบคุมการก่อสร้าง นับเป็นครอบครัวคหบดีที่มีบทบาทสำคัญในยุคที่ลำพูนกำลังเปลี่ยนผ่านสู่สังคมการค้าสมัยใหม่
เมื่อมองจากถนนอินทยงยศ สิ่งแรกที่ดึงสายตาคือสัดส่วนอาคารอันสง่างามซึ่งยังคงรักษาบุคลิกดั้งเดิมไว้ได้อย่างน่าประทับใจ ระเบียงยาวตลอดแนวชั้นสองประดับด้วยราวปูนฉลุลวดลายพรรณพฤกษาอ่อนช้อย เป็นรายละเอียดที่สะท้อนอิทธิพลโคโลเนียลซึ่งแพร่เข้ามาสู่ภาคเหนือผ่านเครือข่ายการค้าในพม่าและเมืองท่าของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ขณะที่ค้ำยันปูนใต้ระเบียงและกรอบช่องเปิดที่จัดวางอย่างสมมาตรเผยให้เห็นรสนิยมซึ่งกำลังได้รับความนิยมในหมู่ชนชั้นนำยุคนั้น
แต่ความน่าสนใจของตึกอินทพานิชไม่ได้อยู่ที่ความงามภายนอกเพียงอย่างเดียว ภายในอาคารยังคงเก็บรักษาร่องรอยการใช้งานดั้งเดิมไว้ได้อย่างน่าทึ่ง พื้นที่ชั้นล่างด้านหน้าเคยใช้เป็นร้านค้า ขายเครื่องเงิน ผ้าทอ และเก็บคลังสินค้า ส่วนพื้นที่ด้านหลังขึ้นไปจนถึงชั้นบนเป็นที่อยู่อาศัย โดยมีโครงสร้างหลังคาไม้ขนาดใหญ่ ฝ้าไม้ตีชิด บันไดไม้เนื้อแข็ง และตู้บิลต์อินไม้สูงจรดเพดานที่ยังคงตั้งเรียงรายอยู่ในพื้นที่ร้านค้าเดิม ทั้งหมดทำจากไม้สักคุณภาพดีที่นำเข้าจากพม่า องค์ประกอบเหล่านี้ล้วนเป็นหลักฐานความมั่งคั่งของผู้เป็นเจ้าของ และเป็นงานช่างยุคก่อนที่หาชมได้ยากในปัจจุบัน โดยงานช่างส่วนหนึ่งเป็นฝีมือของช่างชาวจีนกลุ่มเดียวกับที่สร้างคุ้มเจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ก่อนที่ช่างกลุ่มนี้จะเดินทางกลับในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 และอีกส่วนหนึ่งเป็นฝีมือช่างพื้นถิ่นที่มาสร้างต่อในภายหลัง
ทำเลที่ตั้งของอาคารยิ่งตอกย้ำความสำคัญทางประวัติศาสตร์ ด้านหน้าหันสู่ถนนสายหลักที่เชื่อมย่านการค้ากับวัดพระธาตุหริภุญชัย โดยที่ดินที่ตั้งอาคารได้รับพระราชทานจากเจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์เมื่อครั้งแรกสร้าง ขณะที่ด้านในสุดเปิดสู่ลานกลางและพื้นที่ใช้สอยของครอบครัว มีสวนหลังบ้านที่จัดมุมนั่งเล่นแบบสวนอังกฤษริมสระว่ายน้ำ ซึ่งปัจจุบันไม่ได้ใช้งานแล้ว ผังลักษณะนี้สะท้อนแนวคิดของบ้านคหบดีการค้าในยุคที่ธุรกิจและชีวิตประจำวันยังดำเนินไปภายใต้หลังคาเดียวกัน
ในช่วงเวลานั้น ตึกอินทพานิชจึงเป็นทั้งสัญลักษณ์ของความมั่งคั่งและศูนย์กลางการพบปะของผู้คน รายล้อมด้วยตลาด ร้านค้า โรงทอผ้า และโรงเรียนสอนทอผ้าของตระกูลที่ตั้งอยู่ด้านหลังเพื่อผลิตผ้าส่งจำหน่ายยังร้านด้านหน้า ทั้งยังนับเป็นต้นแบบให้กับตึกอีกเกือบ 10 หลังที่สกุลโนตานนท์สร้างขึ้นในเวลาต่อมา อาทิ โรงแรมโนตานนท์ (โรงแรมศรีลำพูน) อาคารร้านยาน ตึกอินทพานิช 2491 และอาคารหริภุญชัย ซึ่งทายาทยังคงดูแลอยู่หลายหลัง
ปัจจุบัน คุณมิ้น ณรัศมิน เทพมณี ทายาทของตระกูล ยังพักอาศัยอยู่ในพื้นที่บางส่วนของตึกอินทพานิชแห่งนี้ ขณะที่ส่วนที่แบ่งให้เช่ามีทั้งร้านขายของชำเล็ก ๆ ของคนในชุมชน และร้านซ่อมและจำหน่ายรถจักรยานยนต์และจักรยานที่เปิดมาหลายสิบปี โดยร้านนี้เป็นรายแรกในเมืองลำพูนที่จำหน่ายจักรยานยี่ห้อราเลห์ (Raleigh) จากประเทศอังกฤษ ทุกวันนี้ ตึกอินทพานิชแห่งแรกบนถนนอินทยงยศจึงยังคงทำหน้าที่เป็นอาคารพาณิชย์ไม่ต่างจากในอดีต แม้ศูนย์กลางการค้าจะค่อยๆ เคลื่อนออกสู่ถนนสายใหม่และกิจการดั้งเดิมลดบทบาทลง แต่จากราวปูนฉลุที่ผ่านแดดฝนมาเกือบศตวรรษ ไปจนถึงตู้ไม้เก็บสินค้าและภาพถ่ายบรรพบุรุษที่ยังแขวนอยู่ภายใน ร่องรอยเหล่านี้ทำให้อาคารเก่ามีคุณค่ามากกว่าความล้าสมัย เพราะเป็นเอกสารทางสถาปัตยกรรมที่บันทึกการเปลี่ยนผ่านของลำพูนไว้อย่างเป็นรูปธรรมที่สุด
