**อาคารบ้านพักผู้อำนวยการแม่สะเรียง**
**ปี พ.ศ. 2444**
เรือนไม้โคโลเนียลของราชการป่าไม้ยุคบุกเบิก
อาคารไม้สีเข้มหลังหนึ่งยังคงตั้งอยู่อย่างสงบในพื้นที่สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 16 สาขาแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน บ้านพักผู้อำนวยการหลังนี้ก่อสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2444 ในช่วงที่สยามเริ่มวางระบบบริหารจัดการทรัพยากรป่าไม้สมัยใหม่ ภายหลังรัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้สถาปนากรมป่าไม้ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2439 โดยมี Mr. H. Slade เป็นเจ้ากรมป่าไม้คนแรก พื้นที่แม่สะเรียงและลุ่มน้ำยวมในเวลานั้นมีความสำคัญต่อกิจการป่าไม้ภาคเหนือ อาคารหลังนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงบ้านพักข้าราชการ หากเป็นหลักฐานของการทำงานราชการป่าไม้ ตั้งแต่ยุคป่าไม้ภาคยวม ป่าไม้เขตแม่สะเรียง จนถึงสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ในปัจจุบัน
ตัวอาคารเป็นเรือนไม้สองชั้น หลังคาทรงจั่วสูง มุงสังกะสีลูกฟูก ยกพื้นสูงเหนือระดับดิน เปิดพื้นที่ชั้นล่างให้โล่ง ใช้เสาไม้ขนาดใหญ่รับน้ำหนัก และมีค้ำยันกากบาทช่วยเสริมความมั่นคง ลักษณะดังกล่าวสัมพันธ์กับบ้านพักราชการและบ้านพักเจ้าหน้าที่ป่าไม้ในช่วงปลายรัชกาลที่ 5 ถึงต้นรัชกาลที่ 6 ซึ่งได้รับอิทธิพลจากสถาปัตยกรรมตะวันตกแบบ Colonial Tropical แต่ปรับให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมของภาคเหนือ ผนังชั้นล่างกรุไม้ฝาแนวนอน ส่วนชั้นบนและหน้าจั่วใช้ไม้ตีแนวตั้ง ทำให้รูปทรงอาคารดูสูง โปร่ง และมีจังหวะทางสายตาที่เรียบและหนักแน่น
เมื่อเข้าสู่ภายใน จุดเด่นสำคัญคือโถงกลางสูงที่เปิดพื้นที่จากชั้นล่างขึ้นสู่ชั้นบนและใต้หลังคา ทำให้อาคารโปร่งกว่าบ้านไม้ทั่วไป บันไดไม้ขนาดใหญ่ตั้งอยู่ชิดปีกขวาของบ้าน ราวบันได ลูกกรง พื้นไม้กระดานแผ่นยาว ผนังไม้ และประตูหน้าต่างเดิม ล้วนแสดงคุณภาพของงานไม้เนื้อแข็งที่ยังคงสภาพดี พื้นที่ชั้นบนแบ่งเป็นโถงรับรองตรงบริเวณด้านหน้า ห้องพักถูกแบ่งไว้ที่บริเวณปีกขวาของบ้านพร้อมกับห้องแต่งตัว และห้องพระที่กั้นห้องแยกออกไป ภายในตกแต่งด้วยเฟอร์นิเจอร์ไม้เพียงไม่กี่ชิ้น แต่บนผนังยังประดับด้วยภาพถ่ายเก่าของเจ้าหน้าที่ที่เคยปฏิบัติงานในพื้นที่นี้ รวมถึง Mr. H. Slade เจ้ากรมป่าไม้คนแรกด้วย บริเวณหลังบ้านน่าจะเป็นมุมโปรดของใครหลายคน เพราะเปิดออกไปสู่ระเบียงกว้างกลางแจ้งที่รับวิวทุ่งนา ทิวเขา และธรรมชาติโดยรอบได้อย่างเต็มอิ่ม ส่วนใต้ถุนบ้านจัดไว้เป็นพื้นที่อเนกประสงค์และพื้นที่พักอาศัยบางส่วน
สิ่งที่น่าสนใจคืออาคารทั้งหลังถูกออกแบบให้มีระบบระบายอากาศตามธรรมชาติอย่างดี มีช่องลมรอบด้าน ทั้งช่องเกล็ดไม้ใต้จั่ว ช่องลมเหนือผนัง แผงไม้ฉลุลายตาราง และบานหน้าต่างเปิดคู่รอบอาคาร ช่องเปิดเหล่านี้ช่วยให้อากาศร้อนลอยตัวขึ้นและระบายออกทางส่วนสูงของหลังคา ขณะเดียวกันลมเย็นจากภายนอกไหลผ่านระเบียง หน้าต่าง และโถงกลางได้ต่อเนื่อง หลังคาทรงจั่วลาดชันช่วยระบายน้ำฝนได้ดี ส่วนระเบียงรอบอาคารทำหน้าที่เป็นพื้นที่กึ่งภายนอกสำหรับพักผ่อน รับแขก และเชื่อมโยงชีวิตในอาคารกับภูมิทัศน์ธรรมชาติรอบตัว หากจะบอกว่าสร้างขึ้นเพื่อเป็นบ้านพักตากอากาศก็คงไม่ผิดนัก
แม้อาคารจะผ่านการซ่อมแซมหลายครั้ง เช่น การเปลี่ยนระบบไฟฟ้า ซ่อมพื้น ปรับปรุงห้องน้ำ ซ่อมระเบียง และเปลี่ยนหลังคา แต่ภาพรวมของรูปทรงดั้งเดิมยังคงได้รับการรักษาไว้อย่างดี ทั้งสัดส่วนอาคาร งานไม้ และบรรยากาศโดยรอบที่ยังรายล้อมด้วยต้นไม้ใหญ่และพื้นที่โล่งแบบหน่วยงานป่าไม้ยุคเก่า ปัจจุบันอาคารหลังนี้เป็นทรัพย์สินของรัฐ อยู่ในความดูแลของสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 16 สาขาแม่สะเรียง และยังใช้เป็นบ้านพักผู้อำนวยการและข้าราชการในพื้นที่ ถือเป็นหนึ่งในอาคารราชการไม้เก่าแก่ที่ทรงคุณค่าที่สุดแห่งหนึ่งของจังหวัดแม่ฮ่องสอน ไม่เพียงเป็นตัวแทนของยุคเริ่มต้นการจัดการทรัพยากรป่าไม้ของไทย แต่ยังเป็นหลักฐานสำคัญของการผสมผสานทางวัฒนธรรม สถาปัตยกรรม และการบริหารราชการในดินแดนชายแดนตะวันตกของล้านนาที่น่าสนใจ
