พระราชวังรัตนรังสรรค์องค์แรก สร้างขึ้นเพื่อถวายเป็นที่ประทับของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ครั้งเสด็จประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้ฝั่งตะวันตก (ระหว่างวันที่ 23 – 25 เมษายน พ.ศ.2433) นับเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์แรกที่เสด็จประพาสเมืองระนอง

ในการเสด็จครั้งนั้นโปรดฯ ให้พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสารทศุภกิจ กำหนดแผนที่ทำเรือนไม้พลับพลาที่ประทับ โดยพระยารัตนเศรษฐี (คอซิมก๊อง) เจ้าเมืองระนอง เป็นผู้สร้างถวาย บนเนินเขากลางเมืองด้วยไม้จริงทั้งหลัง เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จไปทอดพระเนตร มีดำรัสว่า “ทำงดงามมั่นคง สมควรจะเป็นวังยิ่งกว่าจะเป็นพลับพลา” และ พระราชทานนามว่า “ พระที่นั่งรัตนรังสรรค์” หมายถึง พระยารัตนเศรษฐีเป็นผู้สร้าง เพื่อเป็นเกียรติยศแก่เมืองระนองและสกุลของพระยารัตนเศรษฐี และพระราชทานนามเนินเขาที่ตั้งว่า “นิเวศน์คีรี” โดยในครั้งนั้นได้เสด็จประทับแรม ณ พระที่นั่งรัตนรังสรรค์

ต่อมาพระที่นั่งรัตนรังสรรค์ ได้ชำรุดทรุดโทรมลง พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอยู่หงี่) เจ้าเมืองระนอง ได้ร่วมกับสมุหเทศาภิบาลมณฑลภูเก็ตปรับปรุงและดัดแปลงพระที่นั่งรัตนรังสรรค์ใหม่ โดยสร้างเป็นรูปเรือนตึกก่ออิฐถือปูน 2 ชั้น ทาสีขาว หันหน้ามุขไปทางทิศตะวันตกและประดับตราพระครุฑพ่าท์ ก่อสร้างเสร็จเมื่อ พ.ศ.2444 แล้วใช้อาคารหลังนี้เป็นศาลากลางเมืองระนองเรื่อยมา พระที่นั่งรัตนรังสรรค์องค์ใหม่นี้ ได้ใช้เป็นที่ประทับของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 และ รัชกาลที่ 7 รวม 3 ครั้ง (ในปี พ.ศ.2452, 2460 และ 2471)