พิพิธภัณฑ์และห้องสมุดประชาชนแห่งนี้ สร้างขึ้นในสมัยนายสอาด ปายะนันท์ เป็นผู้ว่าราชการจังหวัด โดยมีวัตถุประสงค์ดังนี้

1. เพื่อใช้เป็นสถานที่รวบรวมวัสดุอุปกรณ์ต่างๆ เพื่อประโยชน์แก่การศึกษาหาความรู้ของเยาวชน และประชาชนทั่วไป โดยเฉพาะการทัศนศึกษาเกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติ ภูมิประเทศ ตลอดจนอาชีพของประชาชนในจังหวัดนี้และต่างจังหวัด

2. เพื่อแสดงผลงานและนโยบายของจังหวัด ในการพัฒนาบ้านเมืองอันจะช่วยส่งเสริมความเข้าใจระหว่างทางราชการและประชาชน ซึ่งจะเป็นผลช่วยให้ได้รับความร่วมมือในการดำเนินงานพัฒนายิ่งขึ้น

พลตำรวจเอก หลวงชาติตระการโกศล อดีตปลัดกระทรวงมหาดไทย ให้เกียรติมาเป็นประธานทำพิธีเปิดอาคาร เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2504

อาคารพิพิธภัณฑ์เป็นอาคาร 2 ชั้น ซึ่งแบ่งการจัดแสดงออกเป็น 4 ส่วน คือ บริเวณชั้นล่าง มี 2 นิทรรศการ ได้แก่ ส่วนโถงด้านหน้า จัดแสดงเกี่ยวกับเรื่อง ภูมิวิทยา โดยจำลองภูมิประเทศในภาคต่างๆ ของประเทศ เช่นเมืองชายทะเล ชีวิตชาวนา ชาวไร่ การทำสวนทุเรียน ตัวเมืองนนทบุรีตลอดจนสถานที่สำคัญต่างๆ  นอกจากนี้ยังมีการจัดแสดงเกี่ยวกับธรรมชาติวิทยาตั้งแต่ แร่ หิน ดินทราย ประมาณ 40 ชนิด และเครื่องอุปโภคในสมัยโบราณ เช่นเครื่องลายคราม เครื่องทองเหลือง รวมไปถึงหุ่นจำลองการแต่งกายของชาวเขาเผ่าต่างๆ ห้องด้านในจะจัดแสดงเกี่ยวกับเรื่องสิ่งมีชีวิตมากมายหลายประเภท โดยแบ่งเป็นหมวดหมู่และจัดจำลองสถานที่ให้เป็นไปตามสภาพธรรมชาติของสิ่งมีชีวิตนั้นๆ ทั้งสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์เลื้อยคลาน สัตว์ปีก และสัตว์ทะเล

การจัดแสดงนิทรรศการถาวร 

1) ประวัติและวิวัฒนาการ ประวัติเมืองนนทบุรี และสถานที่สำคัญ รวมทั้งพระพุทธรูปและวัตถุโบราณจากกรุวัดเชิงท่า

2) วิถีชีวิต จัดแสดงเครื่องมือเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน

3) กลุ่มชนเผ่า จัดแสดงจำลองเครื่องแต่งกายของชนเผ่าต่างๆ

4) วัฒนธรรมและประเพณี จำลองเรือนไทย 4 ภาค

5) ผลงานศิลปะ ภาพเขียนวิถีชีวิตชาวบ้าน และประวัติศาสตร์

6) เทคโนโลยีและจักรกล จัดแสดงความเป็นไปเกี่ยวกับโลก หิน แร่ โลหะ การผลิตพลังงานไฟฟ้าจากน้ำ

7) ธรรมชาติศึกษาและสิ่งมีชีวิต จัดแสดงความเป็นไปของสิ่งมีชิวิตของพืชและสัตว์ตลอดจนมนุษย์ สัตว์บก สัตว์น้ำ ตั้งแต่สมัยโบราณจนถึงปัจจุบัน