บ้านบอร์เนียวเป็นสถาปัตยกรรมแบบโคโลเนียลล้านนา คือผสมกันระหว่างดีไซน์แบบตะวันตกกับวัสดุแบบล้านนา ผังเรือนเป็นแบบสมมาตร มุขหน้ามีบันไดขึ้นเรือน 2 ข้าง จุดยูนีกที่เห็นเด่นชัดจากด้านนอก คือหลังคาทรงปั้นหยามุงด้วยกระเบื้องดินขอแบบพื้นเมือง และมีเครื่องประดับหลังคาสไตล์โคโลเนียลไม้ที่ใช้ในการสร้างบ้านบอร์เนียว เป็นไม้คุณภาพดีจากต้นสักที่มีอายุคำว่า 137 Pillars มาจากเสาของบ้านที่มีอยู่ถึง 137 ต้น ที่ต้องมีเสาจำนวนมาก เพราะนี่เป็นบ้านเก่าที่โครงสร้างแทบจะทั้งหมดเป็นไม้ ดังนั้นจึงต้องวางช่วงเสาถี่เพื่อความแข็งแรง และอีกนัยยะหนึ่งคือบ้านในสมัยโบราณ ยิ่งเจ้าของมีฐานะเท่าไหร่ บ้านยิ่งต้องมีเสาเยอะเท่านั้นการยกเรือนให้ความสูงเพิ่มขึ้นเป็น 4.8 เมตร ทำให้ความยาวเสาเพิ่มตามไปด้วย สัดส่วนของสถาปัตยกรรมแบบโคโลเนียลล้านนาจะผิดเพี้ยนจากรูปแบบดั้งเดิม ทีมออกแบบจึงตัดสินใจสร้างคันดินรอบตัวบ้าน เพื่อปิดความยาวเสาที่เพิ่มขึ้นมา ให้ทัศนียภาพของตัวบ้านคงสัดส่วนเดิมที่ความสูง 1.8 เมตร“ดังนั้นภาพของบ้านเมื่อแรกสร้างร้อยสามสิบปีที่แล้วกับภาพของบ้าน ณ ปัจจุบันจึงเป็นภาพเดียวกัน แม้บ้านจะผ่านการบูรณะ ซ่อมแซม และปรับปรุงแล้วก็ตาม” ได้รางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่น จากสมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ ประจำปี 2559
137 Pillars House Chiang Mai
พ.ศ. 2432
เรือนสักค้าไม้ริมปิงสู่แลนด์มาร์กในโรงแรมหรู
ในย่านวัดเกต ริมฝั่งตะวันออกของแม่น้ำปิง อาคารไม้สักหลังใหญ่ยังคงยืนอยู่ท่ามกลางสวนร่มครึ้มอย่างสงบ บ้านหลังนี้รู้จักกันในชื่อ “บ้าน 137 เสา” หัวใจสำคัญของ 137 Pillars House Chiang Mai โรงแรมบูติกระดับลักชัวรีที่นำอาคารประวัติศาสตร์กลับมาใช้งานร่วมสมัยโดยไม่ลดทอนกลิ่นอายเดิม ชื่อ 137 Pillars มาจากจำนวนเสาไม้ใต้ถุนเรือน ซึ่งไม่เพียงเป็นตัวเลขทางโครงสร้าง หากยังกลายเป็นสัญลักษณ์ของบ้านหลังนี้และเรื่องราวอีกมากมาย
เรื่องราวเริ่มต้นในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 เมื่อสนธิสัญญาเชียงใหม่ พ.ศ. 2426 อนุญาตให้ชาวต่างชาติเข้ามาตัดไม้ในป่าภาคเหนือของไทยได้ และ Borneo Company Limited เป็นหนึ่งในบริษัทต่างชาติที่มีบทบาทสำคัญในยุคนั้น โดยมี Louis T. Leonowens บุตรชายของ Anna Leonowens (พระอาจารย์ชาวอังกฤษในราชสำนักสยาม) เข้ามาเป็นผู้จัดการ และในปี พ.ศ. 2429 จึงได้เปิดสำนักงานของบริษัทริมแม่น้ำปิง บ้าน 137 เสาหลังนี้เป็นบ้านหลังที่ 4 ซึ่งเคยตั้งอยู่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำ และถูกย้ายมายังฝั่งตะวันออกในปีพ.ศ.2439 ก่อนกลายเป็นบ้านพักผู้จัดการ
พื้นที่ด้านหน้าถูกจัดวางให้มีสนามหญ้าและลานเปิดโล่งเป็นระยะก่อนถึงตัวเรือน ยิ่งทำให้อาคารมีบุคลิกสง่างาม โดดเด่นแบบ Colonial Tropical Architecture ผสมภูมิปัญญาพื้นถิ่นล้านนาที่ตอบโจทย์ชีวิตในเมืองร้อนชื้นอย่างชาญฉลาด โดยใช้ความโปร่ง แสง ลม และเงาเป็นภาษาหลักของงานออกแบบ
เรือนไม้สักหลังใหญ่ยกพื้นสูง โครงสร้างตั้งอยู่บนเสาจำนวนมากเพื่อให้พ้นความชื้นและน้ำหลากตามฤดูกาล หลังคาทรงปั้นหยา (มะนิลา) ขนาดใหญ่ มุงไม้แป้นเกล็ด ชายคายื่นลึก และประดับลายฉลุไม้ตลอดแนวเชิงชาย
บันไดคู่ทางขึ้นทำหน้าที่นำผู้มาเยือนจากระดับพื้นดินขึ้นสู่เฉลียงชั้นบนอย่างมีจังหวะ ระเบียงด้านหน้าและด้านข้างโอบล้อมตัวอาคารไว้รอบด้าน เกิดเป็น encircling verandah หรือระเบียงรอบเรือน ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญที่พบได้ในบ้านพักผู้บริหารบริษัทค้าไม้ของอังกฤษในพม่าและภาคเหนือของสยาม โถงต้อนรับขนาดใหญ่เชื่อมต่อกับเฉลียงและห้องย่อยโดยรอบ โดยใช้เสาไม้ ซุ้มโค้ง ช่องเปิด และเฟอร์นิเจอร์กำหนดขอบเขตการใช้งาน ส่วนฝ้าเพดานไม้ฉลุลวดลายดอกไม้และเรขาคณิตเรียงเป็นตารางอยู่เหนือศีรษะ ขณะที่ช่องลมเหนือประตู หน้าต่างบานเกล็ด และแผงไม้ฉลุตามแนวผนัง ช่วยทั้งระบายอากาศ กระจายแสง และลดความหนักของห้องขนาดใหญ่ไปพร้อมกับเพิ่มความน่ามอง
ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ญี่ปุ่นเข้ายึดพื้นที่ ทำให้ William Bain และ David Fleming McFie ถูกจับส่งไปคุมขังที่กรุงเทพฯ หลังสงคราม บริษัทที่เชียงใหม่เปลี่ยนมือมาอยู่ภายใต้การบริหารของ William Bain ในฐานะผู้บริหารระดับสูง ต่อมาลูกชายคือ Jack Bain จึงสืบทอดธุรกิจต่อ จุดเปลี่ยนเกิดขึ้นเมื่อคุณพนิดา วงศ์พันเลิศ จากกรุงเทพฯ มาพบและตกหลุมรักบ้านหลังนี้ จึงขอรับดูแลต่อ เริ่มบูรณะราวปี พ.ศ. 2545 ก่อนพัฒนาเป็น 137 Pillars House Chiang Mai ที่เน้นประสบการณ์การพักผ่อนท่ามกลางอาคารประวัติศาสตร์ซึ่งได้รับการอนุรักษ์อย่างพิถีพิถัน โดยบ้าน 137 เสาถูกวางไว้เป็นศูนย์กลางของผังโรงแรม ฐานเสาใต้ถุนได้รับการปรับโดยเสริมเสาปูนให้รองรับอย่างมั่นคง ขณะที่ส่วนเรือนรองด้านหลังถูกรื้อออกไปเนื่องจากเสาผุพัง ทำให้ปัจจุบันเสาเดิมไม่ครบทั้งหมด ขณะที่รายละเอียดสำคัญอื่นๆ ยังได้รับการรักษาไว้เกือบทั้งหมด ผู้มาเยือนสามารถรับประทานอาหารในอาคารไม้ นั่งพักในสวน เดินชมพิพิธภัณฑ์ใต้เรือนที่ทำให้เรามองเห็นว่าอาคารประวัติศาสตร์ไม่จำเป็นต้องหยุดอยู่ในฐานะโบราณวัตถุ แต่สามารถมีชีวิตร่วมกับการใช้งานร่วมสมัย
