วัดปงสนุก เป็นวัดสำคัญคู่กับจังหวัดลำปาง สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในสมัยที่เจ้าอนันตยส ราชบุตรของพระนางจามเทวีแห่งหริภุญไชย(ลำพูน) เมื่อเสด็จมาสร้างเขลางค์นคร(ลำปาง) เมื่อ พ.ศ.1223 ซึ่งยังต้องอาศัยหลักฐานทางโบราณคดีเพื่อยืนยันตามความเชื่อ 

ในปีพ.ศ.2551 วัดปงสนุก จังหวัดลำปาง ได้รับรางวัล “Award of Merit” จากโครงการ “2008 Asia – Pacific Heritage Awards of Cultural Heritage Conservation” UNESCO  ต่อมาชุมชนปงสนุก จึงได้ร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านศิลปะและโบราณคดี  คณะวิจิตรศิลป์  มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และนักวิชาการท้องถิ่น  ร่วมกันศึกษารวบรวมความรู้ เรื่องราวของวัด  ชุมชน  รวมถึงโบราณวัตถุและสิ่งของต่างๆ จนเป็นที่มาของการก่อตั้งพิพิธภัณฑ์เพื่อการเรียนรู้ โดยได้นำมาจัดแสดงในและเปิดให้ประชาชนเข้าชม

พิพิธภัณฑ์วัดปงสนุก เป็นสถานที่เก็บรักษาสิ่งของเครื่องใช้ของวัด ที่ใช้ในอดีตและบางส่วนยังใช้อยู่ ในปัจจุบันไว้ รวมทั้งของที่มีผู้บริจาคให้วัดซึ่งแต่เดิมจัดเก็บไว้ตามศาลาต่างๆ การจัดแสดงแบ่งตามอาคาร 4 หลัง คือ

• พิพิธภัณฑ์หีดธรรม จัดแสดงเรื่องราวของวัดปงสนุก ได้แก่ ประวัติความเป็นมาของวัดปงสนุก  การอนุรักษ์มรดกทางศิลปวัฒนธรรม สถาปัตยกรรมวิหารพระเจ้าพันองค์  หีบธรรมโบราณที่ใช้เก็บพระธรรมคัมภีร์และตำราต่างๆ
• พิพิธภัณฑ์เครื่องสักการะในพระพุทธศาสนา จัดแสดงสิ่งของที่เคยใช้ในพิธีกรรมต่างๆ  ได้แก่  เครื่องสูงหรือเครื่องราชกกุธภัณฑ์  ขันแก้วทั้งสาม  ขันขอศีล อาสนะ  สัตภัณฑ์ และชิ้นส่วนอาคารพระวิหารพระเจ้าพันองค์ก่อนบูรณะ ฯลฯ
• พิพิธภัณฑ์พระพุทธรูปไม้ ตุงค่าว จัดแสดงเรื่องราวและโบราณวัตถุ  ได้แก่ พระพุทธรูปไม้  พระแผง  พระพุทธรูปดินเผา พระพุทธรูปโลหะ ปราสาทน้อย ขันแก้วทั้งสาม  รูปการบูรณปฏิสังขรณ์ พระเจดีย์และวิหารพระเจ้าพันองค์  ธงช้างเผือก ภาพจำลองภาพพระบฏ
• พิพิธภัณฑ์รัตนานุรักษ์ ตั้งอยู่ที่วัดปงสนุกใต้ เก็บรักษาและจัดแสดงหีบธรรมโบราณ