เดิมทีคุณพ่ออนงค์ นิลม่วง เป็นคนกรุงเทพฯ คุณแม่เฉลียว พื้นเพเป็นชาวชัยนาท คุณพ่อรับราชการกรมทางหลวงที่จังหวัดแพร่ประมาณ 10 ปีก่อนที่จะเข้ามาซื้อที่ดินแปลงนี้เพื่อใช้เป็นที่พักอาศัยส่วนตัวเมื่อพ.ศ.2533 ทั้งสองท่านจึงซึมซับ รัก และสนใจที่จะรักษาอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมของชาวล้านนาที่ใกล้จะสูญหายไป โดยได้เก็บสะสมวัตถุโบราณ ของใช้พื้นบ้านต่างๆ มาตลอดด้วยใจรัก 

กระทั่งเมื่อพ.ศ.2541-2542 คุณแม่เฉลียวเริ่มทำงานปั้นดิน โดยได้แรงบันดาลใจจากศิลปินชื่อกัง ดุษฎี รักษ์มณี จนเกิดเป็นผลงานปั้นดินอันมีชีวิต ชีวา จากก้อนดินสู่การแสดงวิถีชีวิตภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนาถ่ายทอดผ่านผลงาน ทั้งยังให้ความสุขต่อผู้ชมด้วยรอยยิ้ม ความสนุกสนาน ด้วยความเป็นคนอารมณ์ดีของคุณแม่ เป็นเวลากว่า 8 ปี ที่ครอบครัวนิลม่วงมุ่งมั่นที่จะแบ่งปันความรู้ ความสุข ความพอมีพอกิน พอดี โดยไม่มุ่งหวังผลกำไรเชิงธุรกิจ อันสอดคล้องกับกระแสพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง ใน พ.ศ. 2550 วัตถุประสงค์และแนวคิดของ บ้านแม่ปั้นดิน พ่อทำสวน จึงเจริญตามรอยพระยุคลบาท พร้อมทั้งได้รับการสนับสนุนให้สถานที่นี้เป็น ‘แหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนา ตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

อาจกล่าวได้ว่า 'บ้านปั้นดิน พ่อทำสวน' นี้ ไม่ใช่มุมใดหรือห้องใดเป็นพิพิธภัณฑ์ แต่เป็นทุกมุมทั่วบริเวณการร่วมทำกิจกรรมต่างๆ ที่สำคัญคือ ‘จิตวิญญาณ’ ของคนในบ้านสื่อถึง พิพิธภัณฑ์แห่งการเรียนรู้ที่มีชีวิต นำเสนอเป็นตัวตนของเจ้าของบ้าน เป็นธรรมชาติ ผู้เข้าเยี่ยมชม หรือเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ ของบ้านเช่น กิจกรรมปั้นดิน กินข้าว การเข้ามาพักอาศัยแบบโฮมสเตย์ จะได้เรียนรู้ถึงวิถีชีวิต วัฒนธรรมประเพณี ภูมิปัญญาพื้นบ้านผลงานหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาของคุณแม่ สวนธรรมชาติความรู้เรื่องต้นไม้จากคุณพ่อเป็นต้น วัตถุที่จัดไว้เป็นของสะสมประเภท folk art ที่เก็บรวบรวมด้วยความชอบส่วนตัว ส่วนผลงานดินเผาของ คุณแม่ทุกชิ้นจัดเป็นงาน master piece เนื่องจากแต่ละชิ้นทำได้ครั้งเดียว การทำซ้ำอาจดูคล้ายแต่จะไม่ได้ชีวิตชีวา รายละเอียดเหมือนชิ้นเดิม

เป็นพิพิธภัณฑ์เอกชนที่จัดแสดงงานปั้นส่วนตัว และใช้ยุ้งข้าวจัดเป็นพิพิธภัณฑ์ ภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนา จัดแสดงเครื่องมือ เครื่องใช้ในการทำนา จับสัตว์น้ำ เลี้ยงสัตว์ ทอผ้า ข้าวของเครื่องใช้ในการดำรงชีวิตประจำวัน เช่น ขันโตก เชี่ยนหมาก ผ้าทอ คันฉ่องโบราณ ซองพลูเงิน เตารีดเหล็ก เครื่องจักรสาน