ตลาดมีชีวิต พิพิธภัณฑ์มีชีวา คงจะไม่ใช่คำกล่าวที่เกินเลยไปสำหรับ "ตลาดสามชุก" จังหวัดสุพรรณบุรี ตลาดสามชุกเป็นตลาดริมแม่น้ำสุพรรณบุรี ในอดีตเป็นชุมทางการค้าระหว่างชาวบ้านที่นำของป่าจากทิศตะวันตกมาแลกเปลี่ยนและซื้อขายกับพ่อค้าที่เป็นชาวเรือ หากแต่ตลาดที่เคยรุ่งโรจน์มาตั้งแต่เมื่อ 100 ปีที่แล้ว เมื่อยุคสมัยแปรเปลี่ยน การสัญจรทางน้ำถูกแทนที่ด้วยถนนเมื่อไม่กี่สิบปีที่ผ่านมา ทำให้ตลาดแห่งนี้ซบเซา ร้านรวงหลายแห่งเริ่มปิดตัวลง 

ตลาดสามชุกเริ่มฟื้นจากการอาคารโคม่า เมื่อคนในชุมชนกลุ่มหนึ่งเริ่มมองเห็นคุณค่าทางประวัติศาสตร์และรากเหง้าตัวเอง รวมตัวกันเป็นคณะกรรมการพัฒนาตลาดสามชุก (คณะกรรมการพัฒนาตลาดสามชุก ได้รับรางวัลองค์กรดีเด่นด้านการอนุรักษ์ศิลปกรรม ปี 2548 จากสมาคมสถาปนิกสยามฯ) ประกอบกับในปี 2545 สามชุกได้รับคัดเลือกให้เป็นเมืองนำร่องของโครงการปฏิบัติการชุมชนและเมืองน่าอยู่ มูลนิธิชุมชนไท  องค์กรชุมชนและภาคีจากภายนอกจึงร่วมกันพัฒนาตลาดสามชุกให้เป็นตลาดมีชีวิต จัดกิจกรรมต่าง ๆ อาทิ การทำความสะอาดตลาด ปรับปรุงภูมิทัศน์ รื้อฟื้นการทำอาหารไทยพื้นบ้าน ทัศนศึกษาดูงาน และร่วมก่อตั้งพิพิธภัณฑ์  โดยใช้บ้านขุนจำนงจีนารักษ์เป็นที่จัดแสดง โดยมีมูลนิธิเล็กประไพ วิริยะพันธุ์ เข้ามาช่วยพัฒนางานพิพิธภัณฑ์

บ้านขุนจำนงจีนารักษ์เป็นอาคารห้องแถวไม้สามชั้น ที่คงไว้ซึ่งรูปแบบเรือนเก่าที่ระเบียงและเชิงชายฉลุลายไม้สวยงาม ขุนจำนงจีนารักษ์คหบดีชาวจีนผู้เป็นเจ้าของ เป็นนายอากรคนแรกของสามชุก ปัจจุบันตัวบ้านอยู่ภายในครอบครองของทายาท แต่ได้ให้คณะกรรมพัฒนาตลาดสามชุกเช่าทำพิพิธภัณฑ์เป็นเวลา 10 ปี ด้านหน้าพิพิธภัณฑ์ขายหนังสือและโปสการ์ดสวย ๆ รูปวาดตลาดสามชุกที่รายได้ส่วนหนึ่งนำไปสนับสนุนกิจกรรมของชุมชน ชั้นล่างเปิดโล่งต้อนรับผู้มาเยือน โดยจัดแสดงนิทรรศการความเป็นมาของตลาดร้อยปีสามชุก โมเดลย่อส่วนของตลาด รวมไปถึงส่วนที่แนะนำร้านค้าและสถานที่ที่น่าสนในภายในตลาด อาทิ ร้านกาแฟท่าเรือส่ง บุญช่วยหัตถกิจ ร้านนาฬิกาโบราณ ศาลเจ้าพ่อหลักเมืองสามชุก  ร้านถ่ายรูปศิลป์ธรรมชาติ โรงแรมอุดมโชค  ชั้นสองคงไว้ซึ่งเครื่องเรือนของท่านเจ้าของเดิมเหมือนเมื่อครั้งขุนจำนงจีนารักษ์ยังมีชีวิต ตามฝาผนังประดับประดาด้วยรูปภาพเก่าของครอบครัวจีนารักษ์ ส่วนชั้นที่สาม เป็นพื้นที่ของนิทรรศการหมุนเวียน 

การได้รู้จักประวัติความเป็นมา และวิถีชีวิตของคนตลาดสามชุกจากการเข้าชมพิพิธภัณฑ์  ยิ่งทำให้การเดินชมตลาดสามชุกมีสีสันยิ่งขึ้น ร้านรวงหลายร้านยินดีเล่าเรื่องราวเมื่อครั้งอดีต บางร้านนำของเก่าที่หาดูได้ยากที่เก็บเอาไว้มาแบ่งกันชม  เรียกได้ว่าทั้งตลาดสามชุกคือพิพิธภัณฑ์ก็ย่อมได้