พิพิธภัณฑ์ชุมชนชาวเกาะลันตา มีแนวคิดในการจัดทำพิพิธภัณฑ์ คือ การที่คนในชุมชนเริ่มมองเห็นคุณค่าทางสถาปัตยกรรมของอาคารที่ว่าการอำเภอเกาะลันตาหลังเก่า ที่สร้างขึ้นตั้งแต่สมัย       รัชกาลที่ 5 ซึ่งมีสถาปัตยกรรมแบบโคโลเนียล(colonial) จากตะวันตก และอายุมากกว่า 100 ปี  จึงเกิดเป็นโครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูอาคารที่ว่าการอำเภอเกาะลันตา ทำเป็นพิพิธภัณฑ์ชุมชนเพื่อเป็นศูนย์เรียนรู้และแหล่งรวบรวมเรื่องราวที่เกี่ยวกับความเป็นลันตา ทั้งวิถีชีวิตดั้งเดิม ประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม ชาติพันธุ์ นิเวศวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นทั้งของชาวเล ชาวจีน และมุสลิม

ภายในพิพิธภัณฑ์แบ่งออกเป็น 6 ห้องหลัก ได้แก่ ห้องแรกเป็นห้องสมุด รวบรวมเอกสารต่างๆที่เกี่ยวข้องกับเกาะลันตาที่มีอยู่ทั้งในอดีตและปัจจุบัน(เอกสารรวบรวมการศึกษาเพื่อทำพิพิธภัณฑ์) ห้องที่สองคือห้องนายอำเภอ จัดแสดงข้าวของเครื่องใช้ของนายอำเภอ เช่น โต๊ะนายอำเภอ โทรทัศน์ เครื่องพิมพ์ดีด เป็นต้น ห้องต่อไปเป็นห้องวัฒนธรรมชาวจีน  ห้องวัฒนธรรมชาวเล และห้องวัฒนธรรมชาวมลายูหรือมุสลิม ซึ่งทั้งสามห้องนี้จะอยู่เรียงติดกัน บ่งบอกถึงวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของแต่ละกลุมชาติพันธุ์ จัดแสดงข้าวของเครื่องใช้ที่เป็นเอกลักษณ์ และห้องสุดท้ายจะเป็นหุ่นจำลองวิถีชีวิตต่างๆ ของผู้คนบนเกาะ เช่น หุ่นจำลองแสดงการจับปลา  ป่าชายเลน  เต่าเผาถ่านจำลอง เป็นต้น เพื่อสร้างความมีชีวิตชีวาให้กับผู้เยี่ยมชม ส่วนด้านหน้าพิพิธภัณฑ์ตกแต่งเป็นสานสาธารณะเล็กๆ ให้แก่ผู้เข้าชมได้พักผ่อนด้วย

นอกจากอาคารพิพิธภัณฑ์ ยังมีพิพิธภัณฑ์มีชีวิต คือ วิถีชีวิตและวัฒนธรรมต่างๆที่อยู่ในชุมชนเก่าศรีรายาและบ้านร็องแง้งของชาวเล

ชุมชนเก่าศรีรายา เป็นชุมชนที่อยู่ร่วมกันทั้งไทยพุทธและมุสลิม สิ่งที่เป็นเอกลักษณ์ คือ ลักษณะบ้านจะทอดยาวยาวลงไปในทะเล ถือได้ว่าเป็นบ้านที่ยาวที่สุดในประเทศไทย มีความยาวประมาณ 100 – 150 เมตร และยังเต็มไปด้วยกลิ่นอายของอดีต มีศาลเจ้า ท่าเทียบเรือ ร้านกาแฟโบราณ และร้านขนมจีน พร้อมที่จะให้ผู้คนจากภายนอกมาสัมผัสเรียนรู้ถึงความต่างที่ลงตัวของชุมชนเก่า

บ้านร็องแง็ง หรือพิพิธภัณฑ์ของชาวเล บอกเล่าวิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรม ของชาวเล เช่น การรำ   ร็องแง็ง  ซึ่งเป็นการรำที่ผสมผสานระหว่างวัฒนธรรมยุโรปและเอเชียเข้าด้วยกัน ประกอบด้วยเครื่องคนตรีไวโอลิน(ซอ)ของฝรั่ง, รำมะนาของอาหรับ, ฆ้องของจีน, รวมกันในบทเพลง “ปันตุน” ในภาษามลายู  ถือได้ว่าเป็นการแสดงที่เป็นเอกลัษณ์อีกอย่างของชาวเล