พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นเมืองด่านซ้าย ตั้งอยู่ภายใน วัดโพนชัย โดยนำกุฏิหลังเดิมของท่านเจ้าอาวาสมาดัดแปลงเป็นพิพิธภัณฑ์ กุฏิดังกล่าวสร้างขึ้นในปี พ.ศ.2478 ด้วยไม้ทั้งหลังตามสถาปัตยกรรมแบบพื้นถิ่น ภายในได้รวบรวมเอาวัฒนธรรมและประเพณีของด่านซ้ายเข้ามาจัดแสดงไว้ครบถ้วน
แบ่งเป็น
พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นเมืองด่านซ้าย(ผีตาโขน) เดิมเป็นเพียงนิทรรศการเกี่ยวกับประเพณีผีตาโขนในห้องสมุดประชาชน ที่เริ่มมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2522 เมื่อการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย(ททท.) เข้ามาโปรโมทการท่องเที่ยว ทำให้มีผู้สนใจเข้ามาชมและสอบถามข้อมูลอยู่เสมอ ดังนั้น เจ้าหน้าที่ประจำการศึกษานอกโรงเรียน(กศน.)อำเภอด่านซ้าย จึงได้ของบประมาณจาก ททท. และจังหวัดเลย นำมาจัดสร้างพิพิธภัณฑ์ รวมทั้งขอสนับสนุนจากเจ้าอาวาสวัดโพนชัยและชุมชนในช่วงที่มีงานบุญหลวงด้วย
"ประเพณีบุญหลวง" เป็นประเพณีที่ได้รวมเอางานบุญฮีตเดือน 4 (บุญเผวส) ฮีตเดือน 5 (บุญสงกรานต์) ฮีตเดือน 6 (บุญบั้งไฟ) และฮีตเดือน 7 (บุญซำฮะ) มาจัดขึ้นพร้อมกันในช่วงเดือน 8 ของทุกปี ในช่วงปลายเดือนมิถุนายนถึงต้นเดือนกรกฎาคมของทุกปี เพื่อเป็นการบูชาอารักษ์หลักเมือง และพิธีการบวงสรวงดวงวิญญาณอันศักดิ์สิทธิ์ของเจ้าในอดีต ทั้งนี้ เจ้าพ่อกวน จะเป็นผู้กำหนดวันโดยผ่านพิธีการเข้าทรงล่วงหน้า โดยเริ่มจัดที่วัดโพนชัยเป็นที่แรก ลำดับที่ 2 วัดศรีสะอาด , ลำดับที่ 3 วัดโพธิ์ศรี และวัดศรีภูมิเป็นลำดับสุดท้าย
"การละเล่นผีตาโขน" เป็นประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์ประจำจังหวัดเลย แสดงกันในงาน “บุญหลวง” ตามตำนานเล่ากันว่า การแห่ผีตาโขน เกิดขึ้นเมื่อครั้งที่พระเวสสันดรและนางมัทรีจะเดินทางออกจากป่ากลับสู่เมือง บรรดาผีป่าหลายตนและสัตว์นานาชนิดอาลัยรัก จึงพาแห่แหนแฝงตัวแฝงตนมากับชาวบ้านเพื่อมาส่งทั้งสองพระองค์กลับเมือง เรียกกันว่า “ผีตามคน” หรือ “ผีตาขน” จนกลายมาเป็น “ผีตาโขน” อย่างในปัจจุบัน
กิจกรรมงานบุญหลวงและประเพณีการละเล่นผีตาโขน
ติดตามข้อมูลล่าสุดจากช่องทางทางการ
