หอศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยขอนแก่น ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2539 รัฐบาลในสมัย ฯพณฯ ชวน หลีกภัย เป็นนายกรัฐมนตรีในขณะนั้นได้อนุมัติงบประมาณแผ่นดิน มาดำเนินการก่อสร้างหอศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยขอนแก่น บริเวณบึงสีฐานฝั่งตะวันตก อาคารเป็นทรงเล้าข้าวของชาวอีสาน จัดแสดงนิทรรศการและทำกิจกรรมด้านศิลปวัฒนธรรมและงานอื่นๆที่เกี่ยวข้อง ทำพิธีเปิดเมื่อปี พ.ศ. 2541 และได้จัดตั้งหน่วยงาน "หอศิลปวัฒนธรรม" เป็นหน่วยงานในกำกับของสำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น "สำนักศิลปวัฒนธรรม" และ "สำนักวัฒนธรรม" ตามลำดับ

ในปีพ.ศ.๒๕๔๑ รัฐบาลได้อนุมัติ งบประมาณแผ่นดินดำเนินการจัดทำพิพิธภัณฑ์เพื่อการศึกษา “อีสานนิทัศน์” งบประมาณ ๑๙ ล้านบาทเศษ

โดยหอศิลปวัฒนธรรมมหาวิทยาลัยขอนแก่น จัดตั้งขึ้นเพื่อเป็นหน่วยกลางในการประสานงานการจัดนิทรรศการ การเผยแพร่และจัดแสดงด้านศิลปวัฒนธรรมของหน่วยงานต่างๆ ทั้งภายในและภายนอกมหาวิทยาลัย ประกอบด้วย 2 ส่วนหลัก ดังนี้

ส่วนที่ 1 อาคารแสดงนิทรรศการศิลปะ คือ บริเวณ ชั้นที่ 1 และชั้นที่ 3 เป็นพื้นที่จัดนิทรรศการศิลปะหมุนเวียน ทั้งผลงานของศิลปินไทย ต่างประเทศ นักศึกษาภายใน ภายนอกมหาวิทยาลัย หน่วยงานของรัฐ และเอกชน มีนิทรรศการจัดตลอดทั้งปี โดยเฉลี่ยแล้ว มีนิทรรศการประมาณ 15 ครั้ง ต่อ 1 ปี เปิดบริการทุกวัน ตั้งแต่เวลา 10.00 – 19.00 น. ทุกวัน

ส่วนที่ 2 นิทรรศการถาวร ห้อง “อีสานนิทัศน์” เปิดให้เข้าชม จันทร์-ศุกร์ เวลา 09.00-16.30 น. 

“อีสานนิทัศน์” เป็นห้องนิทรรศการถาวรชั้น 2 ในรูปแบบ “พิพิธภัณฑ์การศึกษา (Educational Museum)” ที่แสดงเรื่องราวเกี่ยวกับภูมิภาคอีสาน โดยใช้วิธีการนำเสนอด้วยเทคโนโลยีและสื่อที่ทันสมัย อันประกอบไปด้วย นิทรรศการประกอบแสง เสียง ภาพนิ่ง ภาพจำลองสามมิติ ภาพเคลื่อนไหว และการสืบค้นข้อมูลด้วยคอมพิวเตอร์ระบบสัมผัส ในลักษณะที่เป็นอินเตอร์แรคทีฟ มิวเซียม (Interactive Museum) พื้นที่ในการจัดแสดงประกอบไปด้วย 

ส่วนที่ 1 โถงต้อนรับและห้องบรรยาย บริเวณโถงต้อนรับจัดแสดงพานบายศรีอันเป็นสัญลักษณ์พิธีกรรมการต้อนรับผู้มาเยือนของชาวอีสาน ด้านในเป็นห้องบรรยายประดับตกแต่งด้วยลวดลายศิลปะที่มีลักษณะเป็นท้องถิ่นภูมิภาคอีสานและความงดงามของสถาปัตยกรรมที่โดดเด่นในมหาวิทยาลัยขอนแก่น

ส่วนที่ 2 ภูมิศาสตร์กายภาพ นิทรรศการประกอบ แสง สี เสียง ประกอบไปด้วยเนื้อหา ภูมิศาสตร์กายภาพอีสานโครงสร้างทางธรณีวิทยา แหล่งน้ำ ป่าไม้และทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญ ภูมิศาสตร์วัฒนธรรม การตั้งถิ่นฐานของประชาคมอีสานตามเขตพื้นที่ลุ่มแม่น้ำต่างๆ

ส่วนที่ 3 ประวัติศาสตร์และโบราณคดี นิทรรศการอีสานยุคโบราณ วัฒนธรรมยุคโบราณในแต่ละยุคสมัย แผนที่ที่ตั้งแหล่งโบราณคดีและชุมชนโบราณ ในส่วนนี้มีคอมพิวเตอร์ระบบสัมผัส สามารถสืบค้นข้อมูลทางภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ โบราณคดี ได้โดยละเอียด

ส่วนที่ 4 ชาติพันธุ์วิทยา แผนที่แสดงที่ตั้งกลุ่มชนต่างๆในอีสาน ภาพลายเส้นลักษณะการแต่งกาย หุ่นจำลองสามมิติ(Diorama)แสดงวิถีชีวิตและการตั้งบ้านเรือนของคนกลุ่มต่างๆ พร้อมทั้งคอมพิวเตอร์ระบบสัมผัสข้อมูลรายละเอียดของกลุ่มชาติพันธุ์ในภาคอีสาน

ส่วนที่ 5 ประเพณีวัฒนธรรมและสถาปัตยกรรมอีสาน ประกอบไปด้วยนิทรรศการ 2 ส่วน ส่วนที่หนึ่ง เป็นเนื้อหาสถาปัตยกรรมอีสาน วรรณกรรมโบราณอีสาน ส่วนที่สอง เป็นหุ่นจำลองพร้อมคำบรรยายฮีตสิบสอง-คองสิบสี่ คอมพิวเตอร์ระบบสัมผัสข้อมูลวัฒนธรรมประเพณีอีสาน หุ่นจำลองสามมิติประกอบแสง สี และคำบรรยายตำนานกำเนิดประเพณีบั้งไฟ

ส่วนที่ 6 ดนตรีและการแสดง นิทรรศการประกอบภาพวิดีทัศน์ ดนตรีและศิลปการแสดงพื้นบ้านอีสาน

ส่วนที่ 7 ภูมิปัญญาพื้นบ้านอีสาน นิทรรศการผ้าอีสาน ศิลปหัตถกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น พร้อมทั้งคอมพิวเตอร์ระบบสัมผัส ที่รวบรวมข้อมูลศิลปหัตถกรรมและภูมิปัญญาของชาวอีสาน

ส่วนที่ 8 อีสานยุคปัจจุบัน แสดงภาพพัฒนาการทางเศรษฐกิจ สังคม และการท่องเที่ยวอีสาน อันมีความสัมพันธ์กับประเทศกลุ่มประชาคมลุ่มแม่น้ำโขง

ส่วนที่ 9 มุมสืบค้น นิทรรศการภาพรวมอีสานทั้ง 19 จังหวัด รวมทั้งคอมพิวเตอร์เพื่อการสืบค้นข้อมูลทางวัฒนธรรม

ตามสัญลักษณ์หอศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยขอนแก่น