แหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาว ตั้งอยู่ในที่ 7 หมู่บ้านโป่งมะนาว ตำบลห้วยขุนราม อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี อยู่ห่างจากตัวอำเภอพัฒนานิคมไปทางทิศตะวันออกประมาณ 45 กิโลเมตร และอยู่ห่างจากเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ไปทางทิศตะวันออกประมาณ 30 กิโลเมตร  เป็นแหล่งเรียนรู้าทงประวัติศสาตร์ช่วงยุคสมัยก่อนประวัติศาสตร์ 3500 ปี 

          เนื่องจากในเดือนกุมภาพันธ์ ปี  พ.ศ. 2543 ได้มีการแอบลักรอบขุดค้นโบราณวัตถุภายในบริเวณวัดโป่งมะนาว โดยเจ้าหน้าที่ตำรวจก็ได้เข้าจับกุมคนร้ายได้ทั้งหมด 64 ราย หลังจากนั้นทางคณะกรรมการวัดและชุมชนบ้านโป่งมะนาว ได้ขอความอนุเคราะห์ขอความร่วมมือกับคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้ดำเนินการขุดค้นแหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาว ตั้งแต่ ปี พ.ศ.2543-จนถึงปัจจุบัน  จากการศึกษาที่ผ่านมา สันนิษฐานว่าแหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาวเป็นถิ่นฐานที่อยู่อาศัยและสุสานที่ใช้สำหรับฝังศพของมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์โดยมีช่วงสมัยติดต่อกันถึง 2 ช่วงด้วยกัน             

            1.ชุมชนสมัยก่อนประวัติศาสตร์สมัยแรกของบ้านโป่งมะนาว (อายุราว 2,500-3,500 ปีมาแล้ว) พบหลักฐาน ได้แก่ โครงกระดูก ขวานหินขัด เครื่องประดับลักษณะแผ่นกลมแบนเจาะรูตรงกลางทำจากกระดองเต่า ลูกปัดและกำไลข้อมือทำจากหินอ่อนสีขาวและทำจากเปลือกหอยทะเล

            2.ชุมชนสมัยก่อนประวัติศาสตร์สมัยสุดท้ายของบ้านโป่งมะนาว(อายุราว 2,000-2,500 ปีมาแล้ว และ สิ้นสุดลงในช่วงอายุราว 1500-1800 ปีมาแล้ว) พบหลักฐานโบราณวัตถุและร่องรอยทางโบราณคดี คือ โครงกระดูกคนจำนวนมาก มีสิ่งของเครื่องใช้เครื่องประดับฝังร่วมอยู่ด้วย ได้แก่ ภาชนะดินเผา กำไลและแหวนสำริด เครื่องมือเหล็ก ลูกปัดหินกึ่งอัญมณี เช่น หินโมราและหินโมกุล ลูกปัดแก้ว แม่พิมพ์ทำด้วยดินเผาใช้สำหรับหล่อหัวลูกศรโลหะ  แวดินเผาสำหรับใช้ปั่นเส้นด้าย ลูกกระสุนดินเผา เป็นต้น         

             ปัจจุบันได้ปรับปรุงหลุมขุดค้น และทำการจัดแสดงโครงกระดูกมนุษย์โบราณ รวบรวมวัตถุโบราณต่างๆที่ พบเจอ มาจัดแสดงไว้ที่วัดโป่งมะนาว โดยให้เป็นพิพิธภัณฑ์เปิดประจำหมู่บ้าน ใช้ชื่อ "พิพิธภัณฑสถานชุมชนบ้านโป่งมะนาว"