webboard

  1. Home
  2.    >   Museum Thailand
  3.    >   Webboard
  4.    >   ละครไทยในสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี

ละครไทยในสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี

28 September 2017

like 0

56 views

0

แบ่งปัน
ทราบกันดีว่าเมื่อกรุงศรีอยุธยาแตกในปี พ.ศ. 2310 ความเป็นปึกแผ่นของราชธานีก็สูญสลายลงอย่างสิ้นเชิง ทั้งในเชิงสัญลักษณ์และในทางปฏิบัติ

ทั้งขุนนางและไพร่ทาสต่างแตกหนีกระจัดกระจายออกไปทั่วทิศ และแน่นอนว่าในจำนวนนี้ย่อมมีศิลปินโขน-ละครจำนวนมากที่กระจัดพลัดพรายกันไปด้วยภัยสงคราม

แต่อย่างไรก็ตาม ในพระราชวินิจฉัยของสมเด็จฯ กรมดำรงราชานุภาพ ยังทรงเห็นว่าละครนอกหรือละครพื้นบ้านนั้นไม่น่าจะได้รับผลกระทบใดจากสงครามมากนัก เพราะเป็นของราษฎร เล่นกันแพร่หลายทั่วไปอยู่แล้ว

ส่วนที่อันตราย น่าจะเป็นส่วนของ “ละครใน” ของหลวง ซึ่งเป็นของเฉพาะในราชสำนัก แต่ขณะเดียวกันก็ทรงบันทึกไว้ว่า

“ที่แบบแผนละคอนในไม่สาบสูญไปเสียทีเดียว ก็เพราะมีตัวละคอนหลบหนีไปอยู่ตามหัวเมืองที่ยังเป็นสิทธิ์แก่ไทยได้บ้าง และมีผู้ที่ได้รู้เห็นลักษณะการละคอนใน เช่น เจ้าฟ้าพินทุมวดี พระราชธิดาของสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ เป็นต้น”

(ตำนานเรื่องละคอนอิเหนา อ้างใน ศิลปินแห่งละคอนไทย ของธนิต อยู่โพธิ์)

ในหนังสือ ศิลปินแห่งละคอนไทย ธนิต อยู่โพธิ์ ยังเล่าต่อว่า ใน พ.ศ. 2312 หลังจากที่สมเด็จพระเจ้ากรุงธนฯ ปราบดาภิเษกขึ้นเป็นกษัตริย์ได้เป็นเวลาสองปี ก็ทรงเสด็จยาตราทัพไปปราบปรามก๊กเจ้านครศรีธรรมราชทางใต้

เจ้าเมืองนครฯ เกรงพระบรมเดชานุภาพ จึงหนีไปพึ่งเจ้าเมืองจนะ หรือเมืองเทพา แต่พระฤทธิเทวา เจ้าเมืองกลัวพระบารมี จึงจับตัวเจ้านครศรีธรรมราชส่งมอบ

พร้อมทั้งพวกพ้องพงศ์พันธุ์ ทั้ง “ละคอนผู้หญิง”

โดยเหล่า “ละคอนผู้หญิง” ที่อยู่กับเจ้านครศรีธรรมราชนี้ สมเด็จฯ กระพระยาดำรงฯ ทรงอธิบายไว้ว่า

“เป็นพวกละคอนหลวงที่หนีไปจากกรุงเก่า ไปเป็นครูฝึกหัดขึ้น”

สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงโปรดละครมาก นับแต่แรกที่ได้มาก็โปรดให้มีละครสมโภชพระบรมธาตุที่เมืองนครศรีธรรมราช และรับสั่งให้หัดละครหลวงขึ้นใหม่ในกรุงธนบุรี โดยถือแบบอย่างในครั้งกรุงเก่าเป็นเกณฑ์ คือมีละครผู้หญิงแต่ของหลวงเพียงโรงเดียว

เรื่องสมเด็จพระเจ้ากรุงธนฯ กับละครนี้ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์ไว้ใน “พระราชวิจารณ์จดหมายเหตุความทรงจำของกรมหลวงนรินทรเทวี” ว่า

“ละคอนเจ้านครฯ นี้ดูออกจะตื่นๆ กันอยู่ แต่แรกเริ่มจับตัว (เจ้านครฯ) ได้ก็กล่าวถึงได้ละคอน เมื่อกลับออกไปเป็นเจ้านครฯ ก็กล่าวถึงละคอน จะฉลองพระแก้ว ก็ต้องให้หาตัวเจ้านครฯ เข้ามา เพื่อจะให้นางละคอนลงเรือประพาสและเล่นสมโภชพระแก้ว ถึงให้มาเล่นประชันกับละคอนหลวง ทีละคอนของเจ้าพระยานครฯ จะดีและน่าจะไม่ใช่ละคอนชาตรี ที่จะดีเพราะไม่ได้บ้านแตกเมืองเสียด้วยพม่า ยังคุมโรงกันติดอยู่”

อย่างไรก็ตาม ด้วยเรื่องเล่าที่คลุมเครือเกี่ยวกับอาการเสียพระจริตของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนฯ ในปลายรัชกาล ความโปรดละครของพระองค์ยังถูกสร้างเป็นเรื่องเล่าที่เกี่ยวเนื่องกับอาการวิปลาสนั้น เช่น ปรากฏเป็นเรื่องเล่าสมัยปลายรัชกาลที่ว่า 

ขณะทอดพระเนตรละครอิเหนาตอนเสี่ยงเทียน ครั้นมาถึงตอนนางมะเดหวีสอนนางบุษบาให้กล่าวคำอธิษฐาน อันทำให้นางบุษบาแสดงอาการอิดเอื้อนด้วยความอาย จนนางมะเดหวีต้องเซ้าซี้ให้นางบุษบากล่าวคำอธิษฐานจนได้

สมเด็จพระเจ้ากรุงธนฯ ที่ประทับทอดพระเนตรอยู่ ถึงกับแสดงความไม่พอใจในตัวนางมะเดหวีออกมาราวกับว่านางมะเดหวีนั้นเป็นตัวตนจริงๆ ของนางละคร และตรัสสั่งในขณะนั้นว่า

“อีนี่ เขาไม่ใช่ลูกเต้าของตัว เอามาเป็นเจ้ากี้เจ้าการ เอาตัวมันไปเฆี่ยนเสีย”

(ในเรื่องอิเหนา บุษบาเป็นลูกของนางประไหมสุหรีอัครมเหสีของท้าวดาหา ไม่ใช่ลูกของนางมะเดหวี ซึ่งเป็นเพียงมเหสีรอง)

ดังนั้น นางละครจึงต้องถูกลงพระราชอาญาเฆี่ยนตามกระแสพระราชดำรัส

นอกจากนี้ยังมีเรื่องเล่าว่าทรงโปรดการเขียนบทละคร และเข้มงวดกับต้นเสียงและผู้แสดงมาก ดังในตอนปลายรัชกาลเช่นกัน ที่ปรากฏเรื่องเล่าว่ามีบทหนึ่งที่ต้นเสียงร้องไม่ได้ คือบทที่ว่า

“กลางวันก็ใช้กลางคืนก็ใช้ นั่งยามตามไฟตีเกราะเคาะไม้
อยู่ไม่ได้จึงหนีมา”

เล่ากันว่า ต้นเสียงร้องไม่ได้ ถูกเฆี่ยนเสียหนักหนาเอาจนร้องได้

และยังมีบทละครของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนฯ บางส่วนที่ตกทอดผ่านมาทาง “พระราชวิจารณ์จดหมายเหตุความทรงจำของกรมหลวงนรินทรเทวี” ของพระพุทธเจ้าหลวง ซึ่งทรงมีพระราชวิจารณ์ว่า “ใช้ศัพท์ลึกๆ รุ่มร่ามอยู่”

มีบทเข้าพระกรรมฐาน สาธยายพุทธปรัชญาอย่างยืดยาว “เหลือสติกำลัง”

และทรงให้อรรถาธิบายว่าบทกรรมฐานนี้ 

“เป็นความในใจเจ้ากรุงธนบุรี สำแดงออกให้เห็นชัดเจนดีนัก ที่เชื่อวิชากล้าหาญ และที่เพลิดเพลินในทางกรรมฐาน รูปร่างความคิดเป็นเช่นนี้”

Created Date :

0

แบ่งปัน
created by
hot hit

วิลล่าวัฒนา พระตำหนักที่ประทับของรัชกาลที่ ๙

วิลล่าวัฒนา (Villa Vadhana)  เป็นพระตำหนักที่ประทับของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลย...

Moon

0

สุนทรียภาพของชีวิตในงานพระเมรุมาศ

ผมคิดว่า การเดินทางท่องเที่ยว  การเข้าชมพิพิธภัณฑ์ การชื่นชมงานศิลปะ (Art Appreciation)&nb...

teeraparb lohitkul

1